Technologia produkcji ciastek owsianych, kluczowe surowce, kontrola akrylamidu i alergenów oraz sposób włączania tego wyrobu do asortymentu sieci handlowej.

Herbatniki luzem i w paczkach to dwa odrębne modele sprzedaży, które różnią się nie tylko opakowaniem jednostkowym, lecz także sposobem planowania półki, logistyką, oznakowaniem i ryzykiem utraty jakości. Dobór modelu zależy od formatu sklepu, roli kategorii w asortymencie oraz możliwości obsługi towaru w punkcie sprzedaży. Producent herbatników uczestniczy w tej decyzji na etapie specyfikacji, ponieważ od niej zależą gramatury, opakowania zbiorcze, kody GTIN i parametry trwałości.
Artykuł nie powtarza podstawowego porównania obu formatów z tekstu Herbatniki luzem czy w paczkach – jaki format wybrać do sprzedaży, lecz przenosi je na poziom kategorii i typów sklepów. Opis ma charakter jakościowy: dane o udziałach formatów handlu należy pobierać z bieżących raportów badawczych, a decyzje opierać na własnych danych rotacji i kosztów.
W skrócie: wybór między sprzedażą herbatników luzem a w paczkach wynika z formatu sklepu, roli kategorii i możliwości obsługi towaru, a nie z preferencji producenta.
Spis treści
W niniejszym opracowaniu sprzedaż luzem oznacza obrót herbatnikami w opakowaniu zbiorczym o większej masie netto, z którego towar jest wydawany klientowi na wagę, pakowany w opakowanie sklepowe albo wykładany do ekspozycji bez opakowania jednostkowego. Sprzedaż w paczkach oznacza obrót opakowaniami jednostkowymi o ustalonej gramaturze, wyposażonymi w etykietę z informacjami dla konsumenta, kod GTIN i datę minimalnej trwałości. Oferta IGA obejmuje herbatniki zarówno luzem, jak i w opakowaniach o masie od 250 do 600 g.
Każdy z modeli tworzy odrębne SKU, czyli pozycję asortymentową z własną kartą techniczną, kodem, wymiarami i zasadami rozchodu. Ta sama receptura w dwóch formatach oznacza dwie pozycje do zarządzania w systemie zamówień, w planogramie i w magazynie. W ofercie IGA dotyczy to wariantów takich jak Apetytki, Rings, herbatniki owsiane, Zyg-Zak, Bartoszki, Cynamonki, Duetki i Szarlotki; formaty opisuje oferta produktowa herbatników.
Model luzem upraszcza ustalanie ceny za kilogram i pozwala sklepowi dopasować porcję do klienta, lecz przenosi na sklep odpowiedzialność za higienę ekspozycji, ochronę towaru przed wilgocią i kruszeniem oraz informowanie konsumenta. Wymaga także zapasu kartonów w strefie obsługi i procedury uzupełniania. Zakres informacji, które muszą towarzyszyć towarowi sprzedawanemu bez opakowania jednostkowego, określają odrębne przepisy o informacji o żywności i należy go zweryfikować przed wdrożeniem.
Model w paczkach przenosi część funkcji obsługi na producenta: opakowanie jednostkowe zawiera pełną informację dla konsumenta, chroni produkt przed wilgocią i zapewnia powtarzalną gramaturę. Rośnie za to liczba SKU, a wraz z nią zakres danych głównych, kodów i etykiet. Wybór gramatury wpływa na cenę półkową, szybkość rotacji i zgodność z planogramem.
Formaty handlu różnią się powierzchnią sprzedaży, liczbą SKU w kategorii, kosztem pracy przy uzupełnianiu półki i profilem zakupu klienta. W opracowaniu akademickim z 2016 r. dotyczącym formatów FMCG w Polsce wymieniono m.in. hipermarkety, supermarkety, dyskonty, sklepy convenience i sklepy wyspecjalizowane, nie podając jednak ich abstrakcyjnej definicji. Poniższa tabela ma więc charakter hipotezy roboczej wynikającej z logiki ekspozycji i obsługi, a nie opisu praktyk konkretnych sieci; każdą z hipotez należy zweryfikować danymi własnymi.
| Format | Ograniczenia ekspozycji | Model rozważany w pierwszej kolejności | Kryterium rozstrzygające |
|---|---|---|---|
| Hipermarket | duża powierzchnia, szeroka półka kategorii | oba modele, z podziałem na półkę stałą i wyspę | rola kategorii w planogramie i liczba SKU w segmencie |
| Supermarket | średnia powierzchnia, ograniczona liczba frontów | paczki na półce, luzem jako uzupełnienie przy ladzie lub w strefie sezonowej | rotacja i koszt obsługi strefy luzem |
| Dyskont | wąski asortyment, ekspozycja z opakowania zbiorczego | paczki w opakowaniu gotowym do ekspozycji | czas i koszt uzupełniania półki |
| Convenience | mała powierzchnia, krótki czas zakupu | małe paczki o niskiej gramaturze | cena półkowa i gramatura |
| Sklep wyspecjalizowany | sprzedaż obsługowa lub z pojemników | luzem, sprzedaż na wagę | higiena ekspozycji i sposób dzielenia porcji |
| Hurtownia | brak ekspozycji konsumenckiej | oba modele, zależnie od klienta hurtowni | jednostka zamawiana przez odbiorcę końcowego |
Dla hurtowni istotna jest jednostka zamawiana przez odbiorcę końcowego, a nie ekspozycja; hurtownik może utrzymywać oba modele jednocześnie i dobierać je do klienta. Planowanie dostaw dla tego kanału omawia artykuł Herbatniki dla hurtowni i sieci handlowych – jak zaplanować dostawy.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Planogram jest schematem rozmieszczenia SKU na półce, a zarządzanie kategorią (category management) polega na traktowaniu kategorii jako jednostki biznesowej przez dostawcę i sieć. W tym ujęciu wybór modelu luzem lub w paczkach wpływa na liczbę frontów przypisanych kategorii, wymiary opakowań oraz sposób uzupełniania. Opakowanie zbiorcze, które można ustawić na półce bez wyjmowania produktu, określa się jako SRP (shelf-ready packaging); według wytycznych branżowych kryteria koncepcji „Five Easies” to łatwość identyfikacji, otwarcia, ułożenia na półce, zakupu i utylizacji opakowania.
Gramatura determinuje cenę półkową i tempo rotacji, a jej zmiana oznacza nowy produkt w kartotece, ponieważ zmiana zawartości netto wymaga nowego numeru GTIN. Warianty gramatur, kształtu i polewy dla marek własnych opisuje artykuł Herbatniki pod marką sieci – receptura, kształt, polewa i gramatura. Zestaw gramatur powinien odpowiadać rolom w kategorii: pozycje wejściowe, pozycje do zakupu rodzinnego i pozycje promocyjne.
Dostępność na półce (OSA – on-shelf availability) oznacza według ECR dostępność produktu do zakupu przez kupującego w miejscu i czasie, w którym go oczekuje. W modelu paczkowanym luki wynikają z opóźnień w uzupełnianiu i z błędów prognozy; w modelu luzem dodatkowo z opróżniania pojemnika ekspozycyjnego między cyklami obsługi. Miarą skuteczności jest nie tylko stan magazynowy, lecz także czas od wyczerpania miejsca ekspozycji do jego uzupełnienia.
Przed zmianą planogramu dla każdego SKU należy zebrać następujące dane:
GTIN (Global Trade Item Number) może mieć 8, 12, 13 lub 14 cyfr; polskie przedsiębiorstwa posługują się prefiksem zaczynającym się od 590, a najczęściej stosowanym symbolem jest EAN-13, kodujący GTIN-13. Opakowanie jednostkowe herbatników w modelu paczkowanym otrzymuje GTIN-13 odczytywany na kasie. Opakowanie zbiorcze może mieć odrębny GTIN-13 albo GTIN-14, utworzony z GTIN-13 jednostki przez usunięcie cyfry kontrolnej, dodanie cyfry wskaźnikowej od 1 do 8 i obliczenie nowej cyfry kontrolnej. Kod ITF-14 dla opakowań zbiorczych niedetalicznych nie jest odczytywany na kasach.
W modelu luzem opakowanie zbiorcze pełni więc dwie role: jednostki logistycznej i, zależnie od rozwiązania sklepu, jednostki wydawanej klientowi. Jeżeli towar jest sprzedawany na wagę, identyfikację w systemie kasowym zapewniają rozwiązania sklepu (etykieta wagowa lub kod własny), a kod GTIN-14 służy gospodarce magazynowej. Zasady te należy uzgodnić z odbiorcą na etapie zakładania kartoteki SKU.
Jednostka logistyczna, na przykład paleta, jest identyfikowana numerem SSCC (Serial Shipping Container Code): 18 cyfr, identyfikator aplikacji AI 00, kodowany w symbolu GS1-128. Etykieta logistyczna składa się z trzech sekcji – informacji o firmie, danych czytelnych dla człowieka i kodów GS1-128 – przy czym SSCC umieszcza się w najniższym kodzie; wymagane jest SSCC, a GTIN, ilość, partia i data przydatności są opcjonalne. Paleta EPAL 1 (EUR) ma wymiary 800 × 1200 mm, wysokość 144 mm i masę ok. 25 kg, a najniższa paleta w stosie nie może być obciążona ponad 5500 kg.
Zamówienia, awiza dostaw i faktury są wymieniane w standardzie EANCOM komunikatami ORDERS, DESADV i INVOIC (potwierdzenie odbioru: RECADV). Dane z awiza DESADV powinny być zgodne z numerami SSCC na paletach, co skraca czas przyjęcia dostawy.
| Element | Sprzedaż luzem | Sprzedaż w paczkach |
|---|---|---|
| Jednostka sprzedaży | opakowanie zbiorcze lub porcja ważona w sklepie | opakowanie jednostkowe o ustalonej gramaturze |
| Kod odczytywany na kasie | rozwiązanie sklepu (kod własny, etykieta wagowa) | GTIN-13 na opakowaniu jednostkowym |
| Kod opakowania zbiorczego | GTIN-14 lub ITF-14 | GTIN-14 lub odrębny GTIN-13 |
| Jednostka logistyczna | paleta z numerem SSCC | paleta z numerem SSCC |
| Zasada rozchodu | FEFO według dat partii na kartonach | FEFO według dat na opakowaniach jednostkowych |
| Informacja dla konsumenta | zapewnia sklep, zgodnie z przepisami | zapewnia etykieta na opakowaniu jednostkowym |
Podstawy prawne i standardy obejmują rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności oraz rozporządzenie (WE) nr 178/2002 (identyfikowalność). Treść ma charakter informacyjny, nie stanowi porady prawnej, a aktualne brzmienie przepisów należy zweryfikować w EUR-Lex lub ISAP; poniższe zestawienie dotyczy wyłącznie elementów istotnych dla wyboru modelu.
Rozporządzenie 1169/2011 wymaga, aby wysokość małej litery x wynosiła co najmniej 1,2 mm, a dla opakowań o największej powierzchni poniżej 80 cm² – co najmniej 0,9 mm (art. 13). Gdy największa powierzchnia opakowania jest mniejsza niż 10 cm², na opakowaniu obowiązkowe są jedynie nazwa, informacja o alergenach, ilość netto i data minimalnej trwałości, a wykaz składników może być przekazany inaczej lub na żądanie (art. 16 ust. 2). Rozwiązanie to dotyczy małych saszetek, a nie opakowań o masie 250–600 g. W wykazie składników substancje z załącznika II, takie jak zboża zawierające gluten, mleko, jaja, soja i orzechy, wyróżnia się krojem pisma.
Zgodnie z załącznikiem X data minimalnej trwałości jest poprzedzona wyrażeniem „Najlepiej spożyć przed” (z dniem) albo „Najlepiej spożyć przed końcem” (miesiąc i rok). Dla trwałości do 3 miesięcy podaje się dzień i miesiąc, dla trwałości powyżej 3 do 18 miesięcy – miesiąc i rok, a powyżej 18 miesięcy – rok. Herbatniki, których trwałość przekracza 24 godziny, nie mieszczą się w wyłączeniu przewidzianym dla pieczywa i wyrobów cukierniczych zwykle spożywanych w ciągu 24 godzin od wytworzenia (wniosek z załącznika X). Polskie brzmienie wyrażenia należy zweryfikować w tekście rozporządzenia.
Identyfikowalność (art. 18 rozporządzenia 178/2002) wymaga, aby operator potrafił wskazać dostawcę i odbiorcę partii. W sprzedaży luzem partie z różnych kartonów mogą się mieszać w pojemniku ekspozycyjnym, co utrudnia ewentualne wycofanie; zasadę rozdzielania partii w sklepie należy uzgodnić z odbiorcą.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Według przeglądu Smith i in. (2004) o trwałości wyrobów piekarniczych o niskiej i pośredniej wilgotności decydują zmiany fizyczne i chemiczne, a ryzyko mikrobiologiczne dominuje dopiero przy aw powyżej 0,85. Dla herbatników oznacza to, że głównym zagrożeniem jakości w sklepie jest utrata chrupkości w wyniku pobierania wilgoci oraz zmiany smakowe wynikające z utleniania tłuszczów, nasilanego światłem. W badaniach pieczywa chrupkiego krytyczna aktywność wody leżała między 0,51 a 0,59, a w badaniu krakersów chrupkość zanikała w okolicy aw 0,5; są to dane dla innych wyrobów, więc wskazują jedynie mechanizm, a nie wartość graniczną dla herbatników.
W modelu luzem ochronna funkcja opakowania kończy się w momencie otwarcia kartonu lub wkładu. Od tej chwili tempo pobierania wilgoci zależy od wilgotności powietrza w sklepie, czasu ekspozycji i powierzchni kontaktu; mały, cienki wyrób, jak herbatnik, ma dużą powierzchnię w stosunku do masy. Skutki ogranicza się przez dobór wielkości porcji w pojemniku, zasadę rotacji FEFO (rozchód według najkrótszej daty ważności, w odróżnieniu od FIFO, czyli według kolejności przyjęcia), przykrycie pojemnika oraz wymianę towaru zgodnie z harmonogramem uzgodnionym z odbiorcą.
Kruszenie jest skutkiem połączenia struktury wyrobu i obciążeń transportowych. Wilgotność końcowa i barwa herbatników wynikają z procesu wypieku w piecu taśmowym, opisanego w artykule Technologia wypieku herbatników – piec tunelowy, wilgotność i barwa; parametry te ustala się w specyfikacji i wpływają one zarówno na kruchość, jak i na trwałość. W obu modelach przekłada się to na liczbę uszkodzonych jednostek, ale w modelu luzem straty ponosi sklep, a w modelu paczkowanym częściowo producent w formie reklamacji.
Ryzyko jakościowe w obu modelach ocenia się według następujących kryteriów:
Opakowanie zbiorcze, z którego sprzedaje się towar na wagę, wymaga identyfikacji logistycznej, najczęściej GTIN-14 lub odrębnego GTIN-13 oraz SSCC na paletach. Kod odczytywany na kasie zależy od rozwiązania sklepu, ponieważ przy sprzedaży według masy stosuje się etykiety wagowe lub kody własne. Zasady kodowania, w tym ewentualne nadanie nowego GTIN przy zmianie zawartości netto, należy uzgodnić z odbiorcą i organizacją GS1 Polska.
Nie, jeżeli ich trwałość przekracza 24 godziny. Załącznik X rozporządzenia 1169/2011 przewiduje wyłączenie dla pieczywa i wyrobów cukierniczych zwykle spożywanych w ciągu 24 godzin od wytworzenia, do którego herbatniki nie należą. W sprzedaży luzem informacja o dacie i partii wynika z oznakowania opakowania zbiorczego oraz zasad ekspozycji; zakres informacji dla konsumenta należy zweryfikować w obowiązujących przepisach.
Tabela formatów ma charakter hipotezy roboczej. Dla formatów o ograniczonej powierzchni i krótkim czasie zakupu rozważa się paczki o niskiej gramaturze, a dla formatów z ekspozycją z opakowania zbiorczego – opakowanie gotowe do ekspozycji (SRP). Ostateczną decyzję powinny wspierać dane własne: rotacja, marża na kilogram, straty i czas uzupełniania, a także wymagania konkretnego odbiorcy.
Tak. Receptura i parametry jakościowe mogą być wspólne, natomiast SKU, opakowanie, etykieta, kody i zasady logistyczne są odrębne dla każdego formatu. Różne są także badania trwałości, ponieważ opakowanie jednostkowe i zbiorcze zapewnia inną barierę dla wilgoci. IGA oferuje herbatniki luzem oraz w opakowaniach od 250 do 600 g; szczegóły formatu ustala Dział Handlowy.
Minimalny zestaw obejmuje rotację w jednostkach i kilogramach w podziale na formaty sklepów, marżę na jednostkę i na kilogram, straty (kruszenie, zawilgocenie, przeterminowanie), czas i koszt uzupełniania oraz wskaźnik dostępności na półce. Dane powinny pochodzić z systemu odbiorcy; ogólne udziały formatów w rynku mają mniejszą wartość decyzyjną niż wyniki własnej kategorii.
Gazetka, czyli cykliczna ulotka z ofertami promocyjnymi, oraz polityka cenowa sieci wpływają na wybór modelu. W strategii EDLP (stałe niskie ceny) cena półkowa zmienia się rzadko, więc znaczenie ma stabilna gramatura i przewidywalny koszt wytworzenia; w strategii Hi-Lo (wysokie ceny regularne i częste promocje) rośnie znaczenie opakowań promocyjnych, zmian gramatury oraz zdolności producenta do obsługi skokowych wolumenów. Definicje te mają charakter roboczy, a konkretna sieć może stosować ich kombinację.
Promocja cenowa w modelu paczkowanym dotyczy jednostki o znanej cenie, co ułatwia planowanie wolumenu i rozliczenie. W modelu luzem promocja dotyczy ceny za kilogram, a zmiana popytu przekłada się na tempo opróżniania pojemników i częstotliwość uzupełniania. W obu przypadkach plan zamówień powinien uwzględniać zapas bezpieczeństwa wynikający z czasu realizacji i zmienności popytu, a harmonogram produkcji – okresy zwiększonej sprzedaży.
Redukcja cukru i tłuszczu zmienia recepturę, a tym samym zachowanie wyrobu w czasie przechowywania, dlatego każda taka zmiana wymaga ponownej oceny trwałości i chrupkości w badaniach, niezależnie od modelu sprzedaży. Kierunki zmian i oczekiwania odbiorców omawia artykuł Zdrowsze ciastka – redukcja cukru i tłuszczu a oczekiwania odbiorców.
W przypadku marek własnych model sprzedaży rozstrzyga o zakresie projektu opakowaniowego. Dla paczek obejmuje on projekt folii z oznakowaniem marki i etykietą zgodną z przepisami, a dla modelu luzem – projekt kartonu zbiorczego i materiałów pomocniczych. IGA realizuje produkcję kontraktową i private label: umożliwia zmianę receptury, profilu smakowego, słodkości, polewy, formy i gramatury oraz przygotowanie projektów folii i kartonów zbiorczych pod markę klienta, a MOQ i warunki są ustalane indywidualnie.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Decyzja o modelu wymaga uporządkowanego procesu, w którym dane sieci łączą się z informacjami technicznymi producenta. Poniższą sekwencję należy traktować jako propozycję organizacji projektu, a nie opis jednolitego standardu stosowanego przez sieci.
Porównanie wariantów powinno obejmować te same kryteria dla obu modeli, aby wynik nie zależał od przyjętej metody oceny:
Próbki do testów można uzyskać, kierując zapytanie do Działu Handlowego IGA, który przygotowuje wycenę B2B i pakiet próbek; zakres kooperacji opisuje strona współpraca B2B z producentem.
Wybór między sprzedażą herbatników luzem a w paczkach jest decyzją kategorialną, a nie wyłącznie opakowaniową. Format sklepu, polityka cenowa, koszty obsługi półki, wymagania dotyczące kodów i etykiet oraz ryzyko utraty chrupkości po otwarciu opakowania wyznaczają rozwiązanie, które należy zweryfikować własnymi danymi i testem w ograniczonej liczbie punktów sprzedaży.
Zapraszamy do przesłania zapytania ofertowego z informacją o formatach sklepów, planowanych gramaturach i modelu sprzedaży przez stronę kontakt z działem handlowym. Warianty i formaty opisuje strona poświęcona współpracy z producentem herbatników.
Technologia produkcji ciastek owsianych, kluczowe surowce, kontrola akrylamidu i alergenów oraz sposób włączania tego wyrobu do asortymentu sieci handlowej.
Zakres, filary i system ocen audytów SMETA oraz amfori BSCI, różnice względem certyfikatu BRCGS i kolejność przygotowania zakładu produkcji żywności do audytu odbiorcy.
Przewodnik dla kupców sieci i właścicieli marek własnych: parametry galaretki i polewy, projekt opakowania, wymagania etykietowe oraz kolejność wdrożenia delicji private label.