Technologia produkcji ciastek owsianych, kluczowe surowce, kontrola akrylamidu i alergenów oraz sposób włączania tego wyrobu do asortymentu sieci handlowej.

Audyty społeczne SMETA i BSCI są narzędziami, za pomocą których odbiorcy – sieci handlowe, właściciele marek własnych i importerzy – oceniają warunki pracy, bezpieczeństwo i etykę prowadzenia działalności w zakładach dostawców. W odróżnieniu od certyfikacji bezpieczeństwa żywności nie dotyczą one produktu, lecz organizacji pracy i polityk zakładu, dlatego wymagają odrębnego przygotowania dokumentacji i personelu.
Dla zakładów działających jako producent wyrobów cukierniczych dla sieci i marek własnych audyt społeczny stanowi kolejny element kwalifikacji, obok standardów typu BRCGS i audytów jakościowych odbiorcy. Artykuł omawia zakres obu schematów, różnice między nimi, źródła wymagań w politykach zakupowych i regulacjach UE, sposób przygotowania zakładu oraz zarządzanie niezgodnościami po audycie.
W skrócie. SMETA i amfori BSCI nie są certyfikatami, lecz audytami, których wynik służy odbiorcy do oceny ryzyka i monitorowania działań naprawczych w zakładzie dostawcy.
Spis treści
Standardy bezpieczeństwa żywności, takie jak BRCGS Food Safety Issue 9, oceniają system HACCP, kontrolę procesu, standardy zakładu i zarządzanie jakością. Issue 9 ma dziewięć sekcji, od zaangażowania kierownictwa po wymagania dla produktów handlowych, a wynikiem audytu jest certyfikat z oceną (AA, A, B, C, D). Audyty społeczne odpowiadają na inne pytanie: czy zakład spełnia wymagania dotyczące zatrudnienia, wynagrodzeń, czasu pracy, bezpieczeństwa pracy oraz przeciwdziałania pracy przymusowej i pracy dzieci. Z tego powodu certyfikat BRCGS nie zastępuje audytu społecznego, a audyt społeczny nie potwierdza bezpieczeństwa żywności.
| Cecha | amfori BSCI | SMETA | BRCGS Food Safety Issue 9 |
|---|---|---|---|
| Przedmiot oceny | Warunki pracy i praktyki etyczne według Kodeksu Postępowania | Standardy pracy i BHP; opcjonalnie środowisko i etyka biznesu | Bezpieczeństwo, jakość i legalność żywności |
| Odniesienie | Wytyczne OECD, Wytyczne ONZ, konwencje ILO | ETI Base Code, konwencje ILO, prawo lokalne | Norma BRCGS, dziewięć sekcji |
| Charakter wyniku | Nie jest certyfikatem; ocena A–E | Nie jest certyfikatem; metodyka ciągłego doskonalenia | Certyfikat z oceną AA, A, B, C lub D |
| Częstotliwość | Cykl dwuletni; po ocenie C, D lub E audyt kontrolny po 2–12 miesiącach | Zależna od wymagań odbiorcy zlecającego audyt | Audyt zapowiedziany lub niezapowiedziany; w opcji zapowiedzianej niezapowiedziany co najmniej raz na 3 lata |
| Dostęp do wyników | Platforma amfori, dla członków i audytowanych dostawców | Platforma Sedex, możliwość udostępnienia wielu odbiorcom | Certyfikat wydaje jednostka certyfikująca |
W praktyce przemysłowej oba obszary łączy dokumentacja szkoleń, rejestry zdarzeń i przeglądy zarządzania, co pozwala współdzielić część dowodów. Różni je rola personelu: audyt jakościowy koncentruje się na procedurach, stanowiskach produkcyjnych i zapisach procesu, natomiast audyt społeczny opiera się w znacznej mierze na wywiadach z pracownikami, dokumentach kadrowych i obserwacji warunków pracy. Za przygotowanie odpowiadają zwykle inne działy – kadry, BHP, kierownictwo zakładu – niż w przypadku audytu jakościowego.
SMETA (Sedex Members Ethical Trade Audit) jest metodyką audytu etycznego opracowaną w ramach organizacji Sedex. Każdy audyt obejmuje dwa filary założycielskie: standardy pracy oraz bezpieczeństwo i higienę pracy. Wariant czterofilarowy dodaje środowisko i etykę biznesu; według Sedex obejmuje około 70% wykonywanych obecnie audytów. Punktem odniesienia są ETI Base Code, konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy (ILO) oraz prawo lokalne, co w polskim zakładzie oznacza ocenę także względem przepisów krajowych, a nie wyłącznie kodeksu odbiorcy.
Audyt przeprowadza w zakładzie audytor zatwierdzonej firmy audytorskiej (Affiliate Audit Company, AAC), który analizuje dokumentację, rejestry, polityki, praktyki i warunki pracy. Audyt mogą zlecić wyłącznie członkowie Sedex, a przedsiębiorstwo, które ma być audytowane, musi posiadać aktywne konto na platformie Sedex. Wyniki można przesłać na platformę dopiero po uzyskaniu członkostwa i wówczas udostępniać wielu odbiorcom. Szczegółowy opis metodyki znajduje się na stronie Sedex poświęconej audytowi SMETA; według Sedex wersja SMETA 7 z 2024 r. przyniosła zaktualizowane wytyczne i usprawnienia procesu audytu.
Wybór wariantu zależy od wymagań odbiorcy. Rozszerzenie zakresu o środowisko i etykę biznesu angażuje inne służby zakładu: odpowiedzialne za ochronę środowiska oraz za zgodność z regulacjami i politykę antykorupcyjną. Z tego powodu informację o wariancie należy uzyskać z wyprzedzeniem, a nie w tygodniu poprzedzającym audyt. Brak jednolitej zasady w tym zakresie nie pozwala przyjąć, że ten sam raport będzie akceptowany przez każdego odbiorcę.
Audyt kończy się planem działań korygujących (Corrective Action Plan Report, CAPR), którego zadaniem jest według Sedex poprawa wyników; raport powinien być sporządzony w języku angielskim lub w wersji dwujęzycznej, jeżeli potrzebny jest drugi język. Sedex określa SMETA jako metodykę ciągłego doskonalenia, a nie certyfikację, co oznacza brak wyniku w kategoriach zaliczył lub nie zaliczył. W praktyce ocenie podlega nie tylko liczba niezgodności, ale także jakość i terminowość ich zamykania.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
amfori BSCI (Business Social Compliance Initiative) opiera się na Kodeksie Postępowania, który członkowie amfori przedstawiają dostawcom do podpisania; kodeks odzwierciedla wytyczne OECD, Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka oraz konwencje ILO. Pełny audyt składa się z 81 pytań, które oceniają 13 obszarów wyników (Performance Areas) pogrupowanych w cztery tematy: zarządzanie społeczne i relacje w miejscu pracy, dobrostan pracowników i uczciwe praktyki, ochrona pracowników szczególnie narażonych oraz praktyki etyczne. Każde pytanie jest oceniane jako „tak”, „nie”, „częściowo” lub „nie dotyczy” na podstawie obserwacji na miejscu, wywiadów i przeglądu dokumentów.
Wynikiem audytu jest ocena w skali A–E, a cykl rozpoczyna się pełnym audytem. Po ocenie A lub B następny pełny audyt przypada w ciągu dwóch lat. Po ocenie C, D lub E wymagany jest audyt kontrolny po upływie od dwóch do dwunastu miesięcy, przy czym amfori zaleca termin dwóch–trzech miesięcy od pełnego audytu. Audyt kontrolny obejmuje wyłącznie obszary wskazane w ostatnim raporcie jako wymagające poprawy, a nie wszystkie 81 pytań; dodatkowo audytor wykonuje minimalną weryfikację należytej staranności w obszarach 5, 6 i 7: wynagrodzenie, czas pracy oraz bezpieczeństwo i higiena pracy.
Pełne raporty są dostępne na platformie amfori Sustainability Platform wyłącznie dla członków i audytowanych dostawców; członkowie mogą tam zlecać audyty kontrolne i śledzić działania korygujące. Zgodnie z informacjami na stronie amfori BSCI schemat nie jest certyfikacją i nie wydaje werdyktu zaliczył lub nie zaliczył. Ryzyka środowiskowe adresuje odrębny program amfori BEPI, którego zakresu audytowego nie opisano w niniejszym artykule.
Wymagania dotyczące audytów społecznych wynikają przede wszystkim z polityk zakupowych odbiorców. W raportach zrównoważonego rozwoju sieci działających w Polsce opisywane są kodeksy postępowania dla dostawców, obowiązek ich przestrzegania wpisany do umowy, audyty społeczne wykonywane przez niezależne podmioty (w jednym z raportów według 120 kryteriów w 12 kategoriach) oraz ankiety środowiskowe dla nowych dostawców, obejmujące m.in. certyfikaty, pozwolenia, zużycie wody, odpady, emisje i paliwa. Opis ten nie stanowi uniwersalnego standardu rynku: zakres i schemat audytu wskazuje każdy odbiorca indywidualnie.
Podstawy prawne i standardy. Pośredni wpływ na wymagania wobec dostawców mają unijne akty o raportowaniu i należytej staranności. Dyrektywa Omnibus I, zmieniająca dyrektywy CSRD i CSDDD, została opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE 26 lutego 2026 r. i obowiązuje od 18 marca 2026 r. Merytoryczne odniesienia schematów audytowych stanowią ETI Base Code, konwencje ILO, wytyczne OECD oraz Wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka. Treść ma charakter informacyjny, nie jest poradą prawną, a aktualne brzmienie przepisów i status ich krajowego wdrożenia należy zweryfikować w publikacjach urzędowych.
| Akt | Próg zastosowania | Terminy |
|---|---|---|
| CSRD po zmianach Omnibus I | Spółki UE zatrudniające powyżej 1 000 osób oraz osiągające obrót netto powyżej 450 mln EUR | Transpozycja do 19 marca 2027 r. |
| CSDDD po zmianach Omnibus I | Powyżej 5 000 pracowników oraz powyżej 1,5 mld EUR obrotu | Transpozycja do 26 lipca 2028 r.; stosowanie od 26 lipca 2029 r. |
Według analiz kancelarii spółki zatrudniające poniżej 1 000 osób mogą odmówić przekazania informacji wykraczających poza dobrowolne standardy dla małych i średnich przedsiębiorstw (tzw. limit łańcucha wartości). Wniosek praktyczny: typowy polski producent z segmentu MŚP nie raportuje według CSRD, a pośredni wpływ przez żądania odbiorców jest ograniczony tym limitem. Nie zmienia to możliwości, że odbiorca wymaga audytu na podstawie własnej polityki zakupowej. Status krajowego wdrożenia Omnibus I nie został potwierdzony.
Przygotowanie należy rozpocząć od ustalenia, jaki schemat, jaki zakres filarów i jaka firma audytorska zostały wskazane przez odbiorcę, a następnie od wyznaczenia koordynatora audytu. Koordynator zbiera dowody z działów kadr, płac, BHP, jakości i utrzymania ruchu, weryfikuje ich spójność i przygotowuje zespoły do przebiegu dnia audytu. Poniższa tabela zestawia obszary oceniane w obu schematach z dowodami, których oczekuje audytor.
| Obszar | Dowody i dokumenty | Uwaga dla zakładu produkcyjnego |
|---|---|---|
| Zatrudnienie | Rejestr pracowników, umowy, zakresy obowiązków, dokumentacja agencji pracy tymczasowej | Forma zatrudnienia powinna odpowiadać faktycznie wykonywanej pracy, również w odniesieniu do osób skierowanych przez agencje |
| Wynagrodzenia i czas pracy | Listy płac, ewidencja czasu pracy, rozliczenie godzin nadliczbowych | Ewidencja musi być spójna z faktycznymi godzinami pracy na hali, zwłaszcza w okresach szczytu produkcji |
| Bezpieczeństwo i higiena pracy | Ocena ryzyka zawodowego, szkolenia, instrukcje, zabezpieczenia maszyn, drogi ewakuacyjne, ćwiczenia ewakuacyjne | Linie zautomatyzowane wymagają weryfikacji osłon, blokad i procedur serwisowych |
| Praca przymusowa i praca dzieci | Procedura weryfikacji wieku, zasady przechowywania dokumentów pracowników, polityka | Dokumenty tożsamości pozostają w dyspozycji pracownika |
| Równe traktowanie i skargi | Polityka niedyskryminacji, mechanizm zgłaszania skarg, rejestr zgłoszeń i odpowiedzi | Mechanizm musi być znany pracownikom i dostępny bez pośrednictwa przełożonego |
| Środowisko i etyka biznesu | Pozwolenia, ewidencja odpadów, polityka antykorupcyjna, zasady konfliktu interesów | Dotyczy wariantu czterofilarowego SMETA lub zakresu wskazanego przez odbiorcę |
Za dokumentację kadrową i płacową odpowiada dział kadr, za ocenę ryzyka i szkolenia służba BHP, za polityki i przeglądy kierownictwo, a za spójność z systemem jakości pełnomocnik ds. jakości. Pracownicy powinni otrzymać informację o terminie i celu audytu, natomiast dobór rozmówców należy pozostawić audytorowi. Ustalanie odpowiedzi z wyprzedzeniem obniża wiarygodność wywiadów i może zostać uznane przez audytora za próbę wpływu na ich przebieg. Zagadnienia technologiczne związane z linią pakującą i robotyzacją opisuje artykuł o automatyzacji w produkcji wyrobów cukierniczych – robotyzacji pakowania; z punktu widzenia audytu społecznego istotne są przede wszystkim zabezpieczenia stanowisk i procedury obsługi.
Schemat przygotowania nie zależy od asortymentu: jest identyczny dla producenta ciastek i dla producenta wyrobów półcukierniczych. Różni się jedynie profil ryzyk zakładu, na przykład udział pracy sezonowej, wykorzystanie agencji zatrudnienia czy liczba zmian roboczych.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Audyt społeczny odbywa się na miejscu i obejmuje obserwację, wywiady oraz przegląd dokumentów. Struktura dnia jest zbliżona w obu schematach, a różnice dotyczą głębokości weryfikacji i listy pytań używanej przez audytora.
W zakładach produkujących wyroby trwałe obszarami podwyższonego ryzyka są zwykle: sezonowe szczyty produkcji i związane z nimi godziny nadliczbowe, udział pracowników agencyjnych, praca na liniach z ruchomymi elementami, a także stosowanie środków sanitarnych i myjących. Wymagania higieniczne (strefy, śluzy, odzież robocza) bywają w konflikcie z wymaganiami dotyczącymi dróg ewakuacyjnych lub dostępu do sanitariatów, dlatego rozwiązania uzgadnia się w ocenie ryzyka. Zasady stref higienicznych opisuje artykuł o higienie w zakładzie spożywczym – strefach, śluzach i kontroli mikrobiologicznej.
W obu schematach wynik audytu przekłada się na listę niezgodności, którą zakład przekształca w plan działań korygujących (CAP). Poprawnie sporządzony plan zawiera dla każdej niezgodności następujące elementy:
Terminy różnią się między schematami: w amfori BSCI audyt kontrolny przypada po 2–12 miesiącach i obejmuje obszary wskazane w raporcie, natomiast w BRCGS niezgodności zamyka się według opracowań wdrożeniowych w ciągu 28 dni. Nie należy utożsamiać tych harmonogramów ani przenosić jednego na drugi. Typowe błędy w planach to działania doraźne zamiast usunięcia przyczyny (na przykład jednorazowa korekta ewidencji czasu pracy bez zmiany planowania zmian), brak dowodu wdrożenia, termin bez właściciela oraz brak weryfikacji skuteczności. W BSCI niezamknięte zagadnienia wracają w audycie kontrolnym, co ma bezpośredni wpływ na ocenę dostawcy w oczach odbiorcy.
Nie. Sedex określa SMETA jako metodykę ciągłego doskonalenia, a nie certyfikację, natomiast amfori wskazuje, że BSCI nie jest certyfikacją i nie wydaje werdyktu zaliczył lub nie zaliczył. Wynikiem jest raport z listą niezgodności i planem działań korygujących, a w BSCI dodatkowo ocena A–E. Odbiorca samodzielnie decyduje, jaki wynik uznaje za wystarczający do dalszej współpracy. Dlatego w ofercie należy prezentować raport i plan działań, a nie określenie sugerujące certyfikat.
W SMETA wyniki przesłane na platformę Sedex mogą być udostępniane wielu odbiorcom, o ile przedsiębiorstwo jest członkiem Sedex. W BSCI pełne raporty są dostępne na platformie amfori dla członków i audytowanych dostawców. Techniczna możliwość udostępnienia nie oznacza jednak, że każdy odbiorca uzna cudzy raport; decyzję podejmuje dział zakupów lub zrównoważonego rozwoju odbiorcy, dlatego przed audytem warto uzyskać jego pisemne stanowisko.
Wariant zależy od wymagań odbiorcy zlecającego audyt. Dwa filary (standardy pracy oraz bezpieczeństwo i higiena pracy) wchodzą w zakres każdego audytu, a dwa dodatkowe (środowisko i etyka biznesu) rozszerzają go do wariantu czterofilarowego, który według Sedex obejmuje około 70% audytów. Nie można zakładać, że wszyscy odbiorcy wymagają tego samego zakresu, dlatego informację należy potwierdzić przy kwalifikacji dostawcy.
Terminy zależą od schematu i odbiorcy. W BSCI po ocenie C, D lub E audyt kontrolny przeprowadza się po 2–12 miesiącach, a zalecany odstęp wynosi 2–3 miesiące od pełnego audytu. Dla BRCGS, który dotyczy bezpieczeństwa żywności, niezgodności zamyka się według opracowań w ciągu 28 dni. W SMETA harmonogram działań wynika z planu działań korygujących uzgodnionego z audytorem i odbiorcą. Ważne, aby terminy wpisane do planu były realistyczne, ponieważ ich przekroczenie jest widoczne dla odbiorcy.
Bezpośrednio z przepisów nie wynikają dla producenta z segmentu MŚP. Podstawą są polityki zakupowe odbiorców i ich zobowiązania w łańcuchu dostaw. Unijne dyrektywy CSRD i CSDDD obejmują po zmianach Omnibus I wyłącznie największe przedsiębiorstwa (progi 1 000 pracowników i 450 mln EUR obrotu dla CSRD oraz 5 000 pracowników i 1,5 mld EUR dla CSDDD), a limit łańcucha wartości ogranicza zakres informacji, które można żądać od mniejszych partnerów. Status krajowego wdrożenia należy sprawdzić na dzień zawarcia umowy.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Zakład obsługujący kilku odbiorców podlega zwykle kilku audytom rocznie: certyfikacyjnym (BRCGS), jakościowym odbiorców, społecznym oraz kontrolom specjalistycznym. Brak koordynacji prowadzi do kumulacji terminów w okresach szczytu produkcji i do obciążenia tych samych osób. Pierwszym krokiem jest macierz wymagań odbiorców, prowadzona przez koordynatora i aktualizowana po każdej zmianie umowy lub polityki zakupowej. Macierz powinna zawierać dla każdego odbiorcy:
Terminarz audytów należy planować z rezerwą czasową. W opcji zapowiedzianej BRCGS wymaga co najmniej jednego audytu niezapowiedzianego w cyklu trzyletnim; rok wskazuje jednostka certyfikująca, a dokładna data nie jest znana zakładowi. Kalendarz audytów społecznych powinien więc uwzględniać możliwość nakładania się terminów oraz zapewniać dostępność koordynatora i osób odpowiedzialnych za dokumentację. Audyty jakościowe odbiorców, prowadzone równolegle, obejmują m.in. zarządzanie alergenami (w BRCGS klauzula 5.3 ma charakter wymagania fundamentalnego); ten obszar, w tym oznaczanie śladów, opisuje artykuł o alergenach w herbatnikach i oznaczaniu śladów.
Zakład ZPC IGA w Mogielnicy posiada certyfikat BRCGS Food Safety Issue 9 w kategorii 14 (Bakery), z oceną AA w audycie zapowiedzianym (jednostka certyfikująca LRQA), oraz certyfikat RSPO Supply Chain w modelu Segregated (jednostka Intertek). Dokumenty te nie zastępują audytu społecznego wymaganego przez odbiorcę; zakres dokumentacji i sposób kwalifikacji dostawcy ustala się w ramach współpracy B2B z producentem. Ocena dostawcy obejmuje także kryteria handlowe i logistyczne, opisane w artykule o wyborze producenta herbatników do współpracy B2B, a planowanie dostaw omawia materiał o herbatnikach dla hurtowni i sieci handlowych.
Audyty SMETA i amfori BSCI oceniają warunki pracy i praktyki etyczne w zakładzie, a nie bezpieczeństwo produktu, dlatego wymagają osobnego przygotowania, innego zespołu i osobnego harmonogramu niż audyty jakościowe. Kluczowe działania to ustalenie schematu i zakresu z odbiorcą, wyznaczenie koordynatora, zebranie dowodów w spójnym układzie, rzetelna analiza przyczyn niezgodności oraz prowadzenie macierzy wymagań wszystkich odbiorców. Ze względu na zmienność przepisów UE i polityk zakupowych zakres wymagań należy potwierdzać przed każdą nową umową.
Działy zakupów i jakości, które kwalifikują dostawców wyrobów cukierniczych, mogą przesłać swoje wymagania audytowe do ZPC IGA: zapytanie ofertowe i kontakt z działem handlowym pozwala uzgodnić zakres dokumentacji i terminy kwalifikacji przed rozpoczęciem współpracy.
Technologia produkcji ciastek owsianych, kluczowe surowce, kontrola akrylamidu i alergenów oraz sposób włączania tego wyrobu do asortymentu sieci handlowej.
Zakres, filary i system ocen audytów SMETA oraz amfori BSCI, różnice względem certyfikatu BRCGS i kolejność przygotowania zakładu produkcji żywności do audytu odbiorcy.
Przewodnik dla kupców sieci i właścicieli marek własnych: parametry galaretki i polewy, projekt opakowania, wymagania etykietowe oraz kolejność wdrożenia delicji private label.