Technologia produkcji ciastek owsianych, kluczowe surowce, kontrola akrylamidu i alergenów oraz sposób włączania tego wyrobu do asortymentu sieci handlowej.

Producent herbatników odpowiada za to, aby informacja o alergenach na opakowaniu odpowiadała zarówno składowi receptury, jak i rzeczywistym warunkom produkcji na linii. Herbatniki należą do kategorii, w której kilka substancji z wykazu alergenów występuje w wielu recepturach równocześnie: zboża zawierające gluten, mleko, jaja, a zależnie od wariantu także soja, sezam lub orzechy. Błąd w oznaczeniu prowadzi do wycofania partii z rynku i bezpośrednio wpływa na ocenę dostawcy w dziale jakości odbiorcy.
Dla kupców i działów jakości sieci handlowych istotne są trzy obszary: kompletność deklaracji alergenów w specyfikacji, zasady oznaczania możliwej obecności śladów oraz sposób zarządzania zmianą receptury. W artykule omówiono wymogi oznakowania wynikające z prawa UE, praktyczne metody kontroli przemieszania alergenów, zakres dokumentacji technicznej oraz kryteria oceny dostawcy w ramach współpracy B2B z producentem.
W skrócie. Alergeny w herbatnikach wynikają z receptury oraz z organizacji produkcji, dlatego deklaracja w specyfikacji musi obejmować zarówno składniki dodane celowo, jak i ryzyko przeniesienia z innych wyrobów. Główne ustalenia dla odbiorcy:
Spis treści
Podstawą oznaczania alergenów w Unii Europejskiej jest art. 21 oraz Załącznik II do rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. Załącznik wymienia 14 pozycji: zboża zawierające gluten, skorupiaki, jaja, ryby, orzeszki ziemne, soję, mleko (łącznie z laktozą), orzechy (migdały, orzechy laskowe, włoskie, nerkowca, pekan, brazylijskie, pistacje i makadamia), seler, gorczycę, nasiona sezamu, dwutlenek siarki i siarczyny w stężeniu powyżej 10 mg/kg lub 10 mg/l, łubin oraz mięczaki. Dla niektórych pozycji ustanowiono wyłączenia, na przykład dla syropów glukozowych na bazie pszenicy, dlatego ocena każdego surowca wymaga sprawdzenia pełnego brzmienia załącznika.
W wyrobach mącznych o przedłużonej trwałości zestaw alergenów zależy od receptury, a nie od nazwy kategorii. Poniższe zestawienie ma charakter przykładowy i nie zastępuje analizy konkretnej specyfikacji.
Podstawy prawne i standardy. Oznakowanie alergenów regulują art. 8, 9, 13, 16, 21, 36 i 44 rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (tekst skonsolidowany jest dostępny w bazie EUR-Lex), ogólne zasady identyfikowalności i wycofania z rynku – art. 18 i 19 rozporządzenia (WE) nr 178/2002, a procedury oparte na zasadach HACCP – art. 5 rozporządzenia (WE) nr 852/2004. Na poziomie standardów zakładowych zastosowanie ma między innymi BRCGS Food Safety Issue 9. Treść artykułu ma charakter informacyjny, nie stanowi porady prawnej i wymaga weryfikacji aktualnego brzmienia przepisów.
Art. 21 ust. 1 rozporządzenia 1169/2011 wymaga, aby alergen został wskazany w wykazie składników z wyraźnym odniesieniem do nazwy substancji z Załącznika II oraz wyróżniony krojem odróżniającym go od pozostałej części wykazu, na przykład czcionką, stylem lub kolorem tła. Jeżeli wykaz składników nie występuje, informacja składa się ze słowa „zawiera” i nazwy substancji.
Wymóg czytelności z art. 13 określa wysokość małej litery (x) na co najmniej 1,2 mm, a dla opakowań o największej powierzchni poniżej 80 cm² – co najmniej 0,9 mm. Ma to znaczenie przy małych gramaturach i opakowaniach jednostkowych, gdzie wykaz składników z wyróżnionymi alergenami zajmuje dużą część dostępnej powierzchni. Dla opakowań o największej powierzchni poniżej 10 cm² art. 16 ust. 2 ogranicza obowiązkowe informacje na opakowaniu do nazwy, alergenów, ilości netto i daty minimalnej trwałości; wykaz składników można przekazać innym sposobem lub na żądanie.
Art. 8 ust. 1 wskazuje jako odpowiedzialnego za informację o żywności operatora, pod którego nazwą lub firmą żywność jest wprowadzana do obrotu. W produkcji pod marką własną jest nim z reguły właściciel marki, natomiast producent kontraktowy dostarcza dane o składzie i zapewnia zgodność wyrobu z deklaracją. Art. 8 ust. 3 zakazuje operatorom niemającym wpływu na informację dostarczania żywności, o której wiedzą lub przypuszczają na podstawie posiadanych informacji zawodowych, że jest niezgodna z przepisami. Praktyczny skutek: projekt opakowania zatwierdza strona odpowiedzialna z art. 8, a producent weryfikuje zgodność tekstu alergenowego z recepturą przed uruchomieniem nowej folii.
Przy sprzedaży herbatników luzem art. 44 ust. 1 lit. a czyni obowiązkowym przekazanie informacji o alergenach, a szczegółowy sposób jej udostępnienia określają przepisy krajowe. W praktyce karton zbiorczy przeznaczony do sprzedaży luzem powinien zawierać pełne dane o składzie i alergenach, które sklep może wyeksponować przy stanowisku sprzedaży. Różnice między formatami omówiono w artykule o sprzedaży herbatników luzem i w paczkach w różnych formatach sklepów.
| Element oznakowania | Podstawa (rozp. 1169/2011) | Uwaga dla specyfikacji |
|---|---|---|
| Alergen w wykazie składników | art. 21 ust. 1, Załącznik II | Nazwa zgodna z Załącznikiem II, wyróżnienie krojem odróżniającym od pozostałego tekstu |
| Brak wykazu składników | art. 21 ust. 1 | Słowo „zawiera” i nazwa substancji |
| Czytelność | art. 13 | Wysokość małej litery co najmniej 1,2 mm; 0,9 mm przy największej powierzchni poniżej 80 cm² |
| Opakowanie poniżej 10 cm² | art. 16 ust. 2 | Obowiązkowo: nazwa, alergeny, ilość netto, data minimalnej trwałości |
| Sprzedaż bez opakowania jednostkowego | art. 44 ust. 1 | Informacja o alergenach obowiązkowa; sposób udostępnienia wynika z prawa krajowego |
| Odpowiedzialność za informację | art. 8 ust. 1–3 | Operator, pod którego nazwą żywność trafia do obrotu |
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Ślady alergenów w herbatnikach pochodzą z niezamierzonego przeniesienia substancji z innych surowców lub wyrobów przetwarzanych w tym samym zakładzie. Art. 36 ust. 2 rozporządzenia 1169/2011 stanowi, że informacja podawana dobrowolnie nie może wprowadzać konsumenta w błąd, nie może być niejednoznaczna ani myląca i powinna, w stosownych przypadkach, opierać się na odpowiednich danych naukowych. Art. 36 ust. 3 lit. a przewiduje przyjęcie przez Komisję aktów wykonawczych dotyczących informacji o możliwej i niezamierzonej obecności substancji powodujących alergie. W analizowanym tekście rozporządzenia nie występują zharmonizowane progi ani jednolite brzmienie oświadczeń ostrzegawczych; status aktów wykonawczych należy sprawdzić w EUR-Lex przed przyjęciem założeń do specyfikacji.
Konsekwencją jest brak jednej reguły rynkowej. Producent i odbiorca uzgadniają kryteria oznaczenia na podstawie oceny ryzyka, a różnice w brzmieniu oświadczeń między odbiorcami zwiększają liczbę wariantów opakowań. Oświadczenie ostrzegawcze nie zastępuje środków kontroli: nie może być uzasadnieniem dla zaniedbań w myciu linii, separacji surowców lub nadzorze nad reworkiem, czyli zwrotem technologicznym wyrobu lub półproduktu wprowadzanego ponownie do procesu.
Uporządkowana ocena ryzyka składa się z następujących kroków, wykonywanych dla każdej linii i każdego SKU (jednostki asortymentowej):
W specyfikacji należy ustalić jedno brzmienie oświadczenia dla całej linii asortymentowej oraz jego miejsce na opakowaniu, na przykład w osobnym polu obok wykazu składników. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której oświadczenie o możliwych śladach jest odczytywane jako informacja o alergenie dodanym celowo, a także ułatwia kontrolę zgodności opakowań z kartą techniczną.
Wyroby mączne o przedłużonej trwałości powstają w układzie, w którym wspólne elementy – dozowniki mąki, mieszalniki, urządzenia formujące, piece taśmowe, oblewarki, transportery i pakowaczki – obsługują wiele SKU. Ryzyko przeniesienia dotyczy pyłu mączno-cukrowego, resztek polew, okruchów oraz opakowań z błędnym nadrukiem. Sposób zarządzania nim opisuje plan HACCP wymagany przez art. 5 rozporządzenia 852/2004 oraz programy warunków wstępnych (PRP). Przebieg procesu wypieku, w tym układ pieca i wpływ parametrów na wyrób, opisano w artykule o technologii wypieku herbatników.
Według opracowań branżowych klauzula 5.3 normy BRCGS Food Safety Issue 9, dotycząca zarządzania alergenami, należy do wymagań fundamentalnych, czyli takich, które standard traktuje jako podstawę systemu bezpieczeństwa żywności. Zakład IGA w Mogielnicy posiada certyfikat BRCGS Food Safety Issue 9 w kategorii 14 (Bakery), z oceną AA w audycie zapowiedzianym, wydany przez jednostkę LRQA. Ocena odbiorcy powinna jednak opierać się na zakresie certyfikatu i wynikach własnego audytu, a nie wyłącznie na fakcie jego posiadania. Szerszy kontekst organizacji stref i kontroli higieny opisano w artykule o higienie w zakładzie spożywczym – strefach, śluzach i kontroli mikrobiologicznej.
W produkcji kontraktowej receptura nie jest wielkością stałą. Zmiany obejmują wymianę dostawcy mąki lub tłuszczu, korektę słodkości, zmianę polewy, wprowadzenie nowego wariantu smakowego albo zmianę formy i gramatury. IGA umożliwia w produkcji dla marek własnych modyfikację receptury, profilu smakowego, słodkości, polewy, formy i gramatury; każda z tych zmian wymaga równoległej oceny wpływu na alergeny, a nie wyłącznie oceny sensorycznej i technologicznej.
Zmiana surowca bywa pozornie neutralna. Ten sam składnik pochodzący od innego dostawcy może mieć inną deklarację alergenową, na przykład wskutek przetwarzania na wspólnej linii z soją lub orzechami albo użycia emulgatora o innym pochodzeniu. System zarządzania zmianą powinien więc obejmować ocenę każdej nowej wersji karty surowca przed dopuszczeniem do użycia, a nie tylko zmiany w recepturze wyrobu gotowego.
Zmiana wpływająca na alergeny uruchamia ciąg działań: aktualizację karty technicznej, uzgodnienie nowego tekstu opakowania przez stronę odpowiedzialną z art. 8, wymianę materiałów opakowaniowych oraz wyznaczenie daty przejścia, od której partie są pakowane w nowe opakowania. Zapas folii ze starym tekstem należy usunąć z linii w momencie zmiany, a partie wyprodukowane przed zmianą muszą pozostać rozróżnialne w systemie identyfikowalności. Standardy GS1 wymagają nowego numeru GTIN między innymi przy zmianie zawartości netto, wymiarów lub masy brutto opakowania, marki oraz ceny podanej na opakowaniu; sama zmiana tekstu alergenowego nie zawsze mieści się w tych kryteriach, dlatego rozróżnienie wersji zapewnia się numerem partii i datą minimalnej trwałości.
| Zdarzenie | Wpływ na alergeny | Działanie producenta | Uzgodnienie z odbiorcą |
|---|---|---|---|
| Zmiana dostawcy mąki lub tłuszczu | Możliwa nowa deklaracja alergenowa surowca | Ocena karty surowca, aktualizacja macierzy alergenów | Powiadomienie i potwierdzenie tekstu opakowania |
| Nowy wariant posypki lub nadzienia | Dodatkowy alergen dodany celowo, na przykład sezam lub orzechy | Ocena dróg przeniesienia na linii, plan czyszczenia | Zatwierdzenie nowego projektu opakowania |
| Zmiana polewy | Zmiana składników mlecznych lub sojowych | Weryfikacja specyfikacji polewy, kontrola po czyszczeniu | Aktualizacja wykazu składników i oświadczenia o śladach |
| Zmiana kolejności produkcji na linii | Zmiana ryzyka obecności śladów | Ponowna ocena ryzyka, weryfikacja analityczna | Informacja o ewentualnej zmianie oświadczenia |
| Zmiana folii lub opakowania | Brak zmiany składu, ryzyko błędu nadruku | Kontrola pierwszej sztuki, zwolnienie linii | Zatwierdzenie wzoru, przekazanie plików graficznych |
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Dział jakości odbiorcy ocenia dostawcę na podstawie dokumentów, które powinny być spójne z rzeczywistością produkcyjną. Karta techniczna wyrobu, zwana też specyfikacją, obejmuje pełny skład, alergeny dodane celowo, informację o ryzyku przeniesienia, dane o opakowaniu jednostkowym i zbiorczym, datę minimalnej trwałości (DMT), warunki przechowywania oraz numery GTIN. Brak spójności między tymi elementami wskazuje na niezsynchronizowany obieg zmian i podlega uwagom podczas audytu dostawcy.
Art. 18 rozporządzenia 178/2002 wymaga identyfikowalności na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji, co obejmuje informację o dostawcy (krok wstecz) i odbiorcy (krok naprzód). Art. 19 nakłada na operatora, który uważa, że żywność niezgodna z wymogami bezpieczeństwa opuściła jego kontrolę, obowiązek natychmiastowego wszczęcia wycofania z rynku i powiadomienia organów. W odniesieniu do alergenów dotyczy to także wyrobów z błędnym lub brakującym oznaczeniem. Według opracowania dostawcy oprogramowania klauzula 3.9 standardu BRCGS wymaga testu identyfikowalności wykonywanego co najmniej raz w roku, z zachowaniem wyników i kontrolą bilansu masy obejmującą także rework i opakowania pierwotne; wymóg należy zweryfikować w tekście standardu. Powtarzalność procesu i zapisów przy dużych seriach opisano w artykule o produkcji herbatników na dużą skalę.
Asortyment herbatników IGA (Apetytki, Rings, owsiane, Zyg-Zak, Bartoszki, Cynamonki, Duetki, Szarlotki; luzem lub w opakowaniach 250–600 g) obejmuje warianty o różnych recepturach, dlatego deklarację alergenów należy przypisywać do konkretnego SKU. Pełna oferta produktowa herbatników stanowi punkt wyjścia do zapytania o kartę techniczną wybranego wariantu.
Niezgodności alergenowe dotyczą zwykle trzech obszarów: błędu w opakowaniu (zła folia, brak wyróżnienia, nieaktualny tekst), niezgłoszonej zmiany surowca oraz przeniesienia alergenu na linii. Każdy z nich wymaga innego sposobu ograniczenia skutków, lecz w każdym przypadku decydujące znaczenie ma szybkość identyfikacji zakresu partii.
Procedura obejmuje zablokowanie partii w magazynie producenta i, o ile to możliwe, u odbiorcy; ustalenie zakresu na podstawie numeru partii, DMT i numerów SSCC (18-cyfrowych identyfikatorów jednostek logistycznych, na przykład palet); ocenę zagrożenia dla konsumenta; decyzję o wycofaniu zgodnie z art. 19 rozporządzenia 178/2002 oraz powiadomienie organów. Jeżeli produkt mógł trafić do konsumentów, operator informuje ich o przyczynach wycofania, a wycofanie od konsumentów stosuje się wtedy, gdy inne środki nie są wystarczające. Zasady współpracy w takiej sytuacji – osoby kontaktowe, kanały komunikacji i oczekiwany czas reakcji – powinna określać umowa jakościowa.
Po opanowaniu skutków prowadzi się analizę przyczyn źródłowych oraz CAPA, czyli działania korygujące i zapobiegawcze (corrective and preventive action). Poniższe zestawienie przedstawia typowe niezgodności i środki zapobiegawcze.
| Typ niezgodności | Typowa przyczyna | Działanie zapobiegawcze |
|---|---|---|
| Błędny nadruk folii | Pomylenie wersji folii przy zmianie zlecenia | Kontrola pierwszej sztuki, rejestr wersji, zwolnienie linii |
| Brak alergenu w wykazie składników | Niezaktualizowana karta surowca | Rejestr zmian, ocena każdej nowej karty surowca |
| Ślady alergenu w wyrobie | Niewystarczająca skuteczność czyszczenia | Weryfikacja analityczna, korekta sekwencji i procedury |
| Brak danych przy sprzedaży luzem | Niepełna etykieta kartonu zbiorczego | Standard etykiety kartonu z pełnym składem i numerem partii |
Rozporządzenie 1169/2011 nie zawiera ogólnego obowiązku ani zharmonizowanych progów dla takich oświadczeń. Art. 36 ust. 2 wymaga, aby informacja dobrowolna nie wprowadzała w błąd, nie była niejednoznaczna i opierała się, gdy to właściwe, na danych naukowych. W praktyce decyzja wynika z oceny ryzyka na konkretnej linii, a odbiorca może w specyfikacji określić własne wymagania co do brzmienia. Przed zatwierdzeniem opakowania należy sprawdzić status aktów wykonawczych Komisji, o których mowa w art. 36 ust. 3.
Art. 21 ust. 1 wymaga wyróżnienia krojem odróżniającym od pozostałego tekstu wykazu, na przykład czcionką, stylem lub kolorem tła. Nazwa powinna odpowiadać nazwie substancji lub produktu z Załącznika II. Jeżeli wykaz składników nie występuje, stosuje się słowo „zawiera” oraz nazwę substancji. Wyróżnienie musi zachować czytelność przy minimalnej wysokości liter wynikającej z art. 13.
Art. 44 ust. 1 lit. a czyni informację o alergenach obowiązkową także wtedy, gdy żywność jest oferowana konsumentowi bez opakowania jednostkowego, a sposób jej udostępnienia wynika z przepisów krajowych. Po stronie producenta kluczowe jest, aby karton zbiorczy zawierał kompletne dane o składzie i alergenach oraz numer partii, które sklep może udostępnić klientowi i wykorzystać przy ewentualnej reklamacji.
Deklaracja obejmuje alergeny dodane celowo wraz ze źródłem w recepturze, ocenę ryzyka przeniesienia z innych wyrobów, uzasadnienie decyzji o oświadczeniu o śladach, numer wersji oraz datę ostatniej weryfikacji. Powinna być przypisana do konkretnego SKU i powiązana z macierzą alergenów zakładu. Odbiorca powinien otrzymywać aktualizację po każdej zmianie surowca, receptury lub układu linii.
Częstotliwość nie wynika z jednej reguły, lecz z oceny ryzyka prowadzonej w systemie HACCP. Weryfikację należy powtarzać po zmianie receptury, układu linii, procedury czyszczenia lub dostawcy surowca oraz w ustalonych odstępach w ramach przeglądu systemu. Wyniki, zastosowane metody i działania korygujące powinny być dokumentowane, aby można je było przedstawić podczas audytu odbiorcy.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Zarządzanie alergenami w herbatnikach opiera się na trzech elementach: deklaracji wynikającej z receptury i surowców, kontroli przemieszania na liniach oraz dyscyplinie dokumentacji i zmian. Rozporządzenie 1169/2011 wyznacza zasady oznakowania, lecz nie rozstrzyga o oświadczeniach dotyczących śladów, dlatego kryteria decyzji należy uzgodnić w specyfikacji i potwierdzić zapisami oceny ryzyka. Przed rozpoczęciem współpracy odbiorca powinien zażądać karty technicznej przypisanej do SKU, macierzy alergenów, opisu procedury zmian oraz informacji o zakresie certyfikacji zakładu. Kryteria wyboru wykonawcy omówiono w artykule jak wybrać producenta herbatników do współpracy B2B.
Zespoły zakupów i jakości mogą przekazać wymagania dotyczące alergenów razem z zapytaniem ofertowym. Zapraszamy do kontaktu z Działem Handlowym IGA przez stronę kontakt i zapytanie ofertowe; dział przygotowuje wycenę B2B oraz pakiet próbek, a MOQ i warunki współpracy są ustalane indywidualnie. Informacje o współpracy z producentem herbatników zebrano na stronie usługi.
Technologia produkcji ciastek owsianych, kluczowe surowce, kontrola akrylamidu i alergenów oraz sposób włączania tego wyrobu do asortymentu sieci handlowej.
Zakres, filary i system ocen audytów SMETA oraz amfori BSCI, różnice względem certyfikatu BRCGS i kolejność przygotowania zakładu produkcji żywności do audytu odbiorcy.
Przewodnik dla kupców sieci i właścicieli marek własnych: parametry galaretki i polewy, projekt opakowania, wymagania etykietowe oraz kolejność wdrożenia delicji private label.