Kryteria, dokumenty i kolejność oceny producenta ciastek przez dział zakupów i jakości: certyfikaty, specyfikacje, próbki, planowanie zamówień i warunki umowy.

Etykieta wyrobów cukierniczych zgodna z rozporządzeniem 1169/2011 pełni w obrocie z siecią handlową dwie funkcje: informuje konsumenta oraz wyznacza zakres odpowiedzialności podmiotu, pod którego nazwą wyrób trafia na rynek. Błąd w wykazie składników, oznakowaniu alergenów lub dacie minimalnej trwałości (DMT) prowadzi do zatrzymania partii przez dział jakości odbiorcy, a w skrajnym przypadku do jej wycofania z obrotu.
Artykuł omawia elementy obowiązkowe etykiety ciastek, wafli i herbatników, zasady czytelności i wyróżniania alergenów, format daty trwałości oraz różnice między etykietą jednostki sprzedażowej a oznakowaniem kartonu w obrocie B2B. Zestawienie ma ułatwić ocenę, które pozycje weryfikuje dział jakości przy wyborze producenta wyrobów cukierniczych do produkcji pod marką własną.
W skrócie: zgodność etykiety z rozporządzeniem (UE) nr 1169/2011 wymaga zestawienia danych ze specyfikacji, receptury i projektu graficznego przed drukiem. Najczęstsze obszary kontroli to:
Spis treści
Zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia 1169/2011 odpowiedzialność za informacje o żywności ponosi podmiot, pod którego nazwą lub firmą żywność jest wprowadzana do obrotu. Podmiot ten zapewnia obecność i prawidłowość informacji (art. 8 ust. 2), a pozostałe ogniwa łańcucha nie mogą dostarczać żywności, o której wiedzą lub przypuszczają, że nie spełnia wymagań dotyczących informacji o żywności (art. 8 ust. 3). W produkcji pod marką własną kontrakt powinien zatem wskazywać, kto dostarcza poszczególne dane i kto zatwierdza projekt przed drukiem.
Przykładowy podział, ustalany indywidualnie w umowie lub specyfikacji, obejmuje następujące grupy danych:
Zakres usług i podział odpowiedzialności w produkcji kontraktowej opisuje artykuł Produkcja kontraktowa wyrobów cukierniczych – zakres usług i odpowiedzialność stron. W praktyce każda zmiana receptury, dostawcy surowca lub gramatury uruchamia ponowną weryfikację etykiety, a stara wersja projektu zostaje wycofana z użycia na linii.
Wymagania dotyczące etykiet opierają się w szczególności na rozporządzeniu (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, rozporządzeniu (WE) nr 178/2002 (art. 18 – identyfikowalność) oraz rozporządzeniu (UE) 2019/649 dotyczącym tłuszczów trans. Treść artykułu ma charakter informacyjny, nie stanowi porady prawnej, a aktualne brzmienie przepisów należy zweryfikować w EUR-Lex lub ISAP.
Art. 9 ust. 1 rozporządzenia 1169/2011 wymienia kategorie informacji obowiązkowych oznaczone literami od a do l. Dla wyrobów mącznych trwałych zastosowanie ma większość z nich; pomijalne są zwykle pozycje dotyczące napojów alkoholowych (k) oraz instrukcji stosowania (j). Zakres kontroli jest zbliżony niezależnie od tego, czy etykietę przygotowuje producent wafli, producent herbatników czy wytwórca innych ciastek; różnice dotyczą głównie alergenów, nazwy i wielkości opakowania.
| Pozycja (art. 9 ust. 1) | Co sprawdza dział jakości | Typowy błąd |
|---|---|---|
| a – nazwa żywności | Nazwa opisująca charakter wyrobu | Nazwa marketingowa bez określenia rodzaju wyrobu |
| b – wykaz składników | Kolejność malejąca według masy w chwili użycia (art. 18 ust. 1), nazwy szczegółowe | Kolejność niezgodna z recepturą po jej zmianie |
| c – alergeny | Wyróżnienie w wykazie składników | Brak wyróżnienia lub brak aktualizacji po zmianie surowca |
| d – ilość składników (QUID) | Ilość składnika występującego w nazwie lub uwydatnionego na opakowaniu | Składnik widoczny w nazwie lub na grafice bez podanej ilości |
| e – ilość netto | Gramy lub kilogramy, zgodność z faktyczną gramaturą | Nieaktualna gramatura po zmianie formatu |
| f – DMT | Zapis zgodny z Załącznikiem X | Format niedostosowany do okresu trwałości |
| g – warunki przechowywania | Informacja, gdy wyrób wymaga szczególnych warunków (art. 25 ust. 1) | Zapis sprzeczny z wynikami badań trwałości |
| h – dane podmiotu | Nazwa i adres podmiotu z art. 8 ust. 1 | Adres zakładu zamiast podmiotu odpowiedzialnego |
| i – kraj pochodzenia | Obowiązek, gdy brak wskazania mógłby wprowadzać w błąd (art. 26 ust. 2) | Elementy graficzne sugerujące inne pochodzenie |
| l – deklaracja żywieniowa | Energia, tłuszcz, kwasy tłuszczowe nasycone, węglowodany, cukry, białko, sól (art. 30 ust. 1) | Wartości niespójne z wynikami analiz lub obliczeń |
Wartości deklaracji żywieniowej wynikają z analiz lub obliczeń na podstawie receptury i powinny być archiwizowane razem z kartą techniczną. Zmiana udziału składnika o znaczącej zawartości cukru lub tłuszczu wymaga ponownego obliczenia, nawet jeżeli etykieta pozostaje graficznie bez zmian.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Art. 21 ust. 1 rozporządzenia 1169/2011 wymaga, aby alergeny znalazły się w wykazie składników z jednoznacznym odniesieniem do nazwy substancji z Załącznika II oraz były wyróżnione krojem pisma odróżniającym je od reszty listy. Jeżeli wykaz składników nie jest wymagany, nazwę alergenu poprzedza się słowem „zawiera”. Przepis dopuszcza różne techniki wyróżnienia, np. krój pisma, styl lub kolor tła; kryterium stanowi wyraźne odróżnienie od pozostałego tekstu listy.
Załącznik II obejmuje: zboża zawierające gluten, skorupiaki, jaja, ryby, orzeszki ziemne, soję, mleko (łącznie z laktozą), orzechy (migdały, orzechy laskowe, włoskie, nerkowca, pekan, brazylijskie, pistacje, makadamia), seler, gorczycę, nasiona sezamu, dwutlenek siarki i siarczyny w stężeniu powyżej 10 mg/kg lub 10 mg/l, łubin oraz mięczaki. Dla kilku pozycji przewidziano wyłączenia, np. dla syropów glukozowych na bazie pszenicy. Dla wyrobów cukierniczych najczęściej istotne są zboża zawierające gluten, mleko, jaja, soja, orzechy i sezam, jednak lista dla konkretnego wyrobu wynika z receptury, a nie z kategorii produktu.
Informacje o możliwym przeniesieniu alergenu z linii produkcyjnej nie stanowią wyróżnienia z art. 21, lecz informację dobrowolną, która według art. 36 ust. 2 nie może wprowadzać w błąd ani być niejednoznaczna. Decyzja o zastosowaniu ostrzeżenia powinna wynikać z oceny ryzyka krzyżowego kontaktu w zakładzie, a nie z kopiowania zapisów z innych etykiet. Według opracowań dotyczących standardu BRCGS klauzula 5.3, odnosząca się do alergenów, jest wymaganiem fundamentalnym; znaczenie tego zapisu dla dostawcy omawia artykuł BRCGS Food Safety Issue 9 – co oznacza certyfikat dla dostawcy do sieci?.
Zgodnie z art. 22 ust. 1 ilość składnika należy podać, gdy występuje on w nazwie żywności lub jest zwykle z nią kojarzony przez konsumenta, gdy został uwydatniony na etykiecie słowem, obrazem lub grafiką albo gdy jest istotny dla scharakteryzowania żywności i odróżnienia jej od produktów, z którymi mogłaby być pomylona. W wyrobach cukierniczych dotyczy to w praktyce wariantów smakowych, w których nazwa lub grafika wskazuje na składnik, np. kokos, owoc lub kakao. Przykład omówienia etykiety wyrobu z nadzieniem dla odbiorcy końcowego zawiera artykuł Co kryje etykieta pierników z nadzieniem? Skład produktów IGA bez zagadek.
Art. 13 ust. 1 wymaga, aby informacje obowiązkowe były łatwo widoczne i wyraźnie czytelne, a ust. 2 określa wysokość małej litery (x) nie mniejszą niż 1,2 mm. Dla opakowań, których największa powierzchnia jest mniejsza niż 80 cm², wartość ta wynosi co najmniej 0,9 mm (ust. 3). Nazwa żywności i ilość netto powinny znajdować się w tym samym polu widzenia (art. 13 ust. 5). Zasady czytelności zestawia również strona Komisji Europejskiej poświęcona językowi i prezentacji informacji o żywności.
| Największa powierzchnia opakowania | Skutek dla etykiety | Podstawa |
|---|---|---|
| Poniżej 80 cm² | Wysokość małej litery co najmniej 0,9 mm zamiast 1,2 mm | Art. 13 ust. 3 |
| Poniżej 25 cm² | Zwolnienie z obowiązkowej deklaracji żywieniowej | Załącznik V pkt 18 |
| Poniżej 10 cm² | Na opakowaniu obowiązkowe: nazwa, alergeny, ilość netto, DMT; wykaz składników innymi środkami lub na żądanie | Art. 16 ust. 2 |
| Pozostałe opakowania | Pełny zakres informacji obowiązkowych, x co najmniej 1,2 mm | Art. 9 ust. 1, art. 13 ust. 2 |
Informacje obowiązkowe podaje się w języku łatwo zrozumiałym dla konsumentów w państwie członkowskim, w którym żywność jest wprowadzana do obrotu (art. 15 ust. 1); dla dostaw na rynek polski oznacza to język polski, a dla eksportu – język rynku docelowego. Ilość netto wyrażana jest w gramach lub kilogramach (art. 23 ust. 1). W opakowaniach wielosztukowych Załącznik IX pkt 3 wymaga co do zasady podania ilości netto w każdym opakowaniu jednostkowym oraz liczby opakowań. Wpływ gramatury i formatu na dostępną powierzchnię etykiety omawia artykuł Gramatura herbatników – jak dobrać wielkość opakowania do potrzeb klientów.
Załącznik X do rozporządzenia 1169/2011 określa, że datę minimalnej trwałości poprzedzają słowa „Najlepiej spożyć przed”, gdy data zawiera dzień, oraz „Najlepiej spożyć przed końcem” w pozostałych przypadkach. Obok słów podaje się datę albo odniesienie do miejsca na opakowaniu, w którym ją umieszczono. Data składa się z dnia, miesiąca i ewentualnie roku, w tej kolejności i w formie niekodowanej. Okres trwałości ustala producent na podstawie badań, a nie odbiorca ani przepisy; wartość wpisuje się do specyfikacji i potwierdza dokumentacją badań przechowalniczych.
Załącznik X wiąże zakres zapisu daty z długością okresu trwałości:
Dostawca i odbiorca powinni uzgodnić jeden format dla całej pozycji, także dla kartonu zbiorczego, ponieważ rozbieżność między zapisem na jednostce a zapisem w systemie magazynowym utrudnia rotację metodą FEFO, czyli według najkrótszej daty ważności.
Załącznik X pkt 1 lit. d wyłącza z obowiązku podawania DMT m.in. pieczywo i wyroby cukiernicze, które ze względu na swój charakter są zwykle spożywane w ciągu 24 godzin od wytworzenia, oraz wyroby składające się niemal wyłącznie z aromatyzowanego lub barwionego cukru. Wafle, herbatniki i pierniki nie mieszczą się w pierwszym z tych wyłączeń, ponieważ ich trwałość przekracza 24 godziny; jest to wniosek z brzmienia przepisu, a nie wykładnia urzędowa. Termin przydatności do spożycia („należy spożyć do”) zastępuje DMT dla żywności łatwo psującej się pod względem mikrobiologicznym, która po krótkim czasie może stanowić bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia (art. 24 ust. 1); po jego upływie żywność uznaje się za niebezpieczną. Dla wyrobów mącznych trwałych zasadniczo stosuje się DMT.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Etykieta jednostki sprzedażowej jest przeznaczona dla konsumenta, natomiast karton zbiorczy trafia do magazynu odbiorcy, zanim wyrób zostanie wyłożony na półkę. Art. 8 ust. 7 rozporządzenia 1169/2011 dopuszcza w takim przypadku umieszczenie informacji obowiązkowych na opakowaniu, na przymocowanej etykiecie albo w dokumentach handlowych, o ile dokumenty te towarzyszą żywności lub zostały wysłane przed dostawą albo równocześnie z nią. Jednocześnie nazwa żywności, DMT, warunki przechowywania oraz nazwa i adres podmiotu (art. 9 ust. 1 lit. a, f, g i h) muszą znajdować się także na opakowaniu zewnętrznym.
Do oznakowania kartonu odnoszą się ponadto zasady identyfikowalności z art. 18 rozporządzenia 178/2002: podmiot powinien być w stanie wskazać dostawcę surowca („krok wstecz”) i odbiorcę wyrobu („krok naprzód”), a oznakowanie lub identyfikacja partii ułatwia śledzenie. Wymagania dotyczące kodów i etykiety logistycznej paletowej uzgadnia się osobno, w ramach specyfikacji logistycznej odbiorcy.
Błędy w etykietach wynikają najczęściej nie z nieznajomości przepisów, lecz z braku powiązania między zmianą w recepturze, specyfikacji i projekcie graficznym. Poniższa tabela zestawia przykładowe sytuacje prowadzące do zatrzymania dostawy.
| Błąd | Skutek | Środek zapobiegawczy |
|---|---|---|
| Brak aktualizacji etykiety po zmianie receptury lub dostawcy surowca | Niezgodność składu i alergenów, zatrzymanie partii | Procedura kontroli zmian obejmująca etykiety, równoległe zatwierdzanie karty technicznej i projektu |
| Format DMT niedostosowany do okresu trwałości | Zastrzeżenie formalne, utrudniona rotacja | Zapis formatu w specyfikacji, kontrola nadruku na linii |
| Zbyt mała wysokość znaków na małym opakowaniu | Niezgodność z art. 13 | Pomiar na wydruku próbnym, uwzględnienie progu 0,9 mm |
| Masa netto na etykiecie różna od faktycznej gramatury | Niezgodność oznakowania, reklamacja | Porównanie projektu z kartą techniczną i danymi z linii pakującej |
| Oświadczenia marketingowe bez dokumentu potwierdzającego | Ryzyko wprowadzania w błąd (art. 36 ust. 2) | Wymóg dokumentu przed zatwierdzeniem hasła |
| Rozbieżność danych etykiety, kartonu i systemu odbiorcy | Błędy przyjęcia dostawy, korekty kodów | Uzgodnienie danych głównych artykułu przed pierwszą dostawą |
Rozporządzenie (UE) 2019/649, zmieniające załącznik III do rozporządzenia 1925/2006, ogranicza zawartość tłuszczów trans innych niż naturalnie występujące w tłuszczu zwierzęcym do 2 g na 100 g tłuszczu w żywności przeznaczonej dla konsumenta końcowego i w dostawach do handlu detalicznego. Żywność niezgodna mogła być wprowadzana do obrotu do 1 kwietnia 2021 r., a w dostawach B2B przekazuje się informację o zawartości przekraczającej 2 g na 100 g tłuszczu. Tekst aktu dostępny jest w EUR-Lex.
Informacje dobrowolne nie mogą wprowadzać w błąd ani być niejednoznaczne (art. 36 ust. 2). Ustawa z 13 czerwca 2019 r. o znakowaniu produktów wytworzonych bez wykorzystania GMO jako wolnych od GMO przewiduje znakowanie dobrowolne i dotyczy głównie pasz oraz żywności pochodzenia zwierzęcego; tolerancja przypadkowej, technicznie nieuniknionej domieszki wynosi 0,9%. Możliwość użycia tego znaku na wyrobach mącznych wymaga odrębnej weryfikacji prawnej, a samo hasło „bez GMO” powinno opierać się na dokumentacji dostawców surowców. W ramach współpracy B2B z producentem zakres weryfikacji etykiet, dokumentów i oświadczeń ustala się w specyfikacji.
Etykieta traci zgodność nie w chwili wydruku, lecz przy pierwszej zmianie w otoczeniu wyrobu. Dlatego w kontraktach produkcyjnych opisuje się nie tylko stan wyjściowy, ale także procedurę zmian. Zmianę etykiety uruchamiają co najmniej następujące zdarzenia:
Największe ryzyko formalne powstaje, gdy w magazynie pozostają opakowania ze starą wersją nadruku. Przy zmianie obejmującej skład lub alergeny stare zapasy należy zablokować i usunąć z linii, a datę wejścia nowej wersji zapisać względem numeru partii. Rozliczenie ilościowe opakowań z nadrukiem (dostarczone, zużyte, zwrócone, zniszczone) ogranicza ryzyko pomyłki i ułatwia wyjaśnienie reklamacji.
Zatwierdzony wzorzec etykiety, karta techniczna i wyniki obliczeń deklaracji żywieniowej powinny być archiwizowane razem z próbkami archiwalnymi partii co najmniej przez okres trwałości wyrobu; dłuższy okres może wynikać z polityki odbiorcy. Według opracowań dotyczących klauzuli 3.9 standardu BRCGS test identyfikowalności wykonuje się w ustalonej częstotliwości, co najmniej raz w roku, z zachowaniem wyników i kontrolą ilościową (bilans masy), a jego zakres obejmuje rework i opakowania pierwotne. Wynik takiego testu dowodzi, że od partii wyrobu można dojść do partii surowców i materiałów, w tym opakowań z nadrukiem.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Art. 9 ust. 1 rozporządzenia 1169/2011 wymaga m.in. nazwy żywności, wykazu składników, alergenów, ilości niektórych składników (QUID), masy netto, DMT, warunków przechowywania, nazwy i adresu podmiotu, kraju pochodzenia, gdy jest wymagany, oraz deklaracji żywieniowej. Dla bardzo małych opakowań obowiązują ograniczenia i zwolnienia zależne od powierzchni.
Alergeny wymienione w Załączniku II podaje się w wykazie składników z odniesieniem do nazwy substancji i wyróżnia krojem odróżniającym je od reszty listy. Jeżeli wykaz składników nie jest wymagany, nazwę alergenu poprzedza się słowem „zawiera”. Wyróżnienie powinno być aktualizowane przy każdej zmianie receptury. Załącznik II obejmuje czternaście grup alergenów, m.in. zboża zawierające gluten, mleko, jaja, soję, orzechy i nasiona sezamu.
Przepis określa wysokość małej litery x: co najmniej 1,2 mm, a dla opakowań o największej powierzchni poniżej 80 cm² co najmniej 0,9 mm. Kryterium nie odnosi się do rozmiaru czcionki w punktach, dlatego sprawdza się je pomiarem na wydruku próbnym lub wzorcu opakowania. Dodatkowo nazwa żywności i ilość netto powinny znajdować się w tym samym polu widzenia (art. 13 ust. 5), co należy uwzględnić w układzie projektu.
Wyłączenie obejmuje pieczywo i wyroby cukiernicze zwykle spożywane w ciągu 24 godzin od wytworzenia. Wyroby trwałe, takie jak wafle, herbatniki czy pierniki, nie spełniają tego warunku, więc podaje się dla nich DMT. Format daty zależy od okresu trwałości: dzień i miesiąc do 3 miesięcy, miesiąc i rok powyżej 3 do 18 miesięcy, rok powyżej 18 miesięcy.
Na opakowaniu zewnętrznym muszą być umieszczone nazwa żywności, DMT, warunki przechowywania i dane podmiotu (art. 9 ust. 1 lit. a, f, g, h w związku z art. 8 ust. 7). Pozostałe informacje obowiązkowe mogą znajdować się w dokumentach handlowych towarzyszących dostawie. Dodatkowo odbiorca zwykle wymaga numeru partii oraz kodu opakowania zbiorczego. Przepis dotyczy żywności wprowadzanej do obrotu na etapie poprzedzającym sprzedaż konsumentowi końcowemu.
Zgodność etykiety wyrobów cukierniczych z rozporządzeniem 1169/2011 wymaga spójności trzech zbiorów danych: karty technicznej, projektu graficznego i oznakowania opakowania zbiorczego. Niezgodności powstają najczęściej na styku zmian receptury, gramatury i formatu daty trwałości, dlatego kryterium oceny producenta powinna stanowić nie tylko znajomość przepisów, ale także funkcjonowanie procedury kontroli zmian i archiwizacji wzorców.
Zapraszamy do przesłania zapytania ofertowego wraz z założeniami dotyczącymi etykiety, formatu i dokumentów wymaganych przez odbiorcę. Dane do kontaktu z działem handlowym dostępne są na stronie kontakt z działem handlowym, a informacje o zakresie oferty – na stronie współpraca z producentem wyrobów cukierniczych.
Kryteria, dokumenty i kolejność oceny producenta ciastek przez dział zakupów i jakości: certyfikaty, specyfikacje, próbki, planowanie zamówień i warunki umowy.
Technologia produkcji ciastek owsianych, kluczowe surowce, kontrola akrylamidu i alergenów oraz sposób włączania tego wyrobu do asortymentu sieci handlowej.
Zakres, filary i system ocen audytów SMETA oraz amfori BSCI, różnice względem certyfikatu BRCGS i kolejność przygotowania zakładu produkcji żywności do audytu odbiorcy.