Technologia produkcji ciastek owsianych, kluczowe surowce, kontrola akrylamidu i alergenów oraz sposób włączania tego wyrobu do asortymentu sieci handlowej.

Identyfikowalność produktu w zakładzie spożywczym oznacza zdolność ustalenia, z jakich partii surowców, opakowań i półproduktów powstała dana partia wyrobu gotowego oraz do których odbiorców została ona wysłana. Od jakości tego powiązania zależy, czy w razie niezgodności zakres wycofania obejmie jedną paletę, jedną zmianę produkcyjną, czy wszystkie dostawy z kilku tygodni.
Dla działów jakości i zakupów sieci handlowych system traceability jest kryterium oceny, czy producent wyrobów cukierniczych panuje nad własnym łańcuchem dostaw. Artykuł opisuje elementy takiego systemu, sposób jego testowania, przebieg procedury wycofania oraz dokumenty, o które kupiec powinien pytać na etapie kwalifikacji dostawcy.
W skrócie. Identyfikowalność składa się z trzech powiązanych warstw: dokumentacji dostaw (krok wstecz), zapisów produkcyjnych (identyfikowalność wewnętrzna) i danych o wysyłce (krok naprzód). System jest wiarygodny wtedy, gdy potwierdza to regularny test, a nie samo istnienie procedury.
Spis treści
Podstawy prawne i standardy. Zasadę identyfikowalności w prawie żywnościowym Unii Europejskiej wprowadza art. 18 rozporządzenia (WE) nr 178/2002. Według jego treści identyfikowalność żywności i składników ma być zapewniona na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji, a operator powinien umieć wskazać zarówno dostawcę („krok wstecz”), jak i odbiorcę („krok naprzód”) oraz przekazać te informacje organom na żądanie. Art. 19 dotyczy sytuacji, w której operator uzna, że żywność niezgodna z wymogami bezpieczeństwa opuściła jego kontrolę: powinien on niezwłocznie wszcząć wycofanie z rynku i powiadomić właściwe organy, a gdy produkt mógł trafić do konsumentów – także ich poinformować. Opisy te oparto na kopiach przepisów, dlatego numerację i brzmienie należy zweryfikować w aktualnej wersji w EUR-Lex. Treść artykułu ma charakter informacyjny, nie jest poradą prawną.
Art. 5 rozporządzenia (WE) nr 852/2004 zobowiązuje operatorów do ustanowienia, wdrożenia i utrzymywania stałej procedury opartej na zasadach HACCP (analiza zagrożeń i krytyczne punkty kontroli, CCP), a art. 4 odsyła do wcześniej wdrożonych programów wstępnych (PRP), w tym dobrej praktyki higienicznej. Identyfikowalność nie jest samodzielną zasadą HACCP, lecz warunkuje trzy z siedmiu: działania korygujące, weryfikację oraz dokumentację i zapisy. Bez możliwości odtworzenia, które partie powstały w warunkach odchylenia od limitu krytycznego, działanie korygujące sprowadza się do objęcia decyzją wszystkiego, co wyprodukowano w danym okresie.
Odbiorcy handlowi wymagają zwykle certyfikacji według standardu uznanego przez GFSI. Sam GFSI nie certyfikuje przedsiębiorstw – uznaje programy certyfikacji spełniające jego wymagania benchmarkowe. Na liście uznanych programów znajdują się m.in. BRCGS Food Safety Issue 9 oraz IFS Food w wersji 8, której audyty są obowiązkowe od 1 stycznia 2024 r. Według opracowań dotyczących standardu BRCGS wymaganie identyfikowalności (klauzula 3.9) przewiduje test wykonywany w ustalonej częstotliwości, nie rzadziej niż raz w roku, z zachowaniem wyników, z kontrolą ilościową (bilansem masy) oraz z objęciem przerobu i opakowań pierwotnych. Różnice między standardami omawia artykuł IFS Food a BRCGS – różnice standardów i wymagania sieci handlowych.
W zakładzie ZPC IGA w Mogielnicy obowiązuje certyfikat BRCGS Food Safety Issue 9, kategoria 14 (Bakery), z oceną AA w audycie zapowiedzianym; jednostką certyfikującą jest LRQA. Zakres certyfikatu i raport audytowy podlegają weryfikacji w ramach kwalifikacji dostawcy.
Identyfikowalność dzieli się zwyczajowo na trzy warstwy. Warstwa wsteczna obejmuje dane o dostawcach surowców i materiałów opakowaniowych: numer partii dostawcy, datę przyjęcia, ilość oraz dokumenty jakościowe. Warstwa wewnętrzna łączy partie surowców z partiami półproduktów i wyrobów gotowych na kolejnych etapach procesu. Warstwa wyprzedzająca łączy partię wyrobu z konkretnymi wysyłkami, dokumentami WZ i awizami dostaw. Zakład może mieć dobrze opisaną jedną warstwę i jednocześnie lukę w innej, dlatego ocena powinna obejmować całą ścieżkę, a nie wybrany fragment.
Istotnym parametrem jest wielkość partii wyrobu gotowego. Partia zdefiniowana jako produkcja z jednej zmiany lub jednego zlecenia ogranicza potencjalny zakres wycofania w większym stopniu niż partia obejmująca kilka dni. Zbyt drobny podział zwiększa jednak nakład na oznakowanie i zapisy, dlatego wielkość partii ustala się w procedurze, uwzględniając ryzyko, rodzaj wyrobu i możliwości linii. W praktyce przemysłowej kod partii wiąże się z linią, datą i zmianą, a identyfikator umieszcza się na opakowaniu jednostkowym, zbiorczym i na etykiecie logistycznej.
| Etap | Dane identyfikujące | Dokumenty i zapisy | Kryterium kontroli |
|---|---|---|---|
| Przyjęcie surowców i opakowań | Numer partii dostawcy, data przyjęcia, ilość | Dokument dostawy, świadectwa jakości, deklaracje zgodności materiałów | Zgodność numeru partii z zapisem przyjęcia |
| Magazyn i dozowanie | Numer wewnętrzny partii surowca, lokalizacja | Rozchód do zleceń, karty dozowania | Powiązanie rozchodu z numerem zlecenia |
| Produkcja | Numer zlecenia, linia, zmiana | Karta technologiczna, zapisy parametrów w punktach CCP | Zapis użytych partii surowców i przerobu |
| Pakowanie | Kod partii i DMT na opakowaniu, numer palety | Zapis kontroli etykiet, raport z pakowania | Zgodność nadruku ze zleceniem |
| Wysyłka | SSCC, GTIN, kod partii | WZ, awizo dostawy, lista palet | Powiązanie SSCC z partią i odbiorcą |
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Identyfikatory handlowe i logistyczne uzupełniają kod partii. GTIN (Global Trade Item Number) może mieć 8, 12, 13 lub 14 cyfr; polskie przedsiębiorstwa mają prefiks zaczynający się od 590, a najczęściej stosowanym symbolem kodującym GTIN-13 jest EAN-13. Według zasad GS1 Polska nowy GTIN przypisuje się, gdy zmienia się cecha odróżniająca produkt, m.in. zawartość netto, wymiary lub masa brutto opakowania, marka albo cena podana na opakowaniu. Z punktu widzenia identyfikowalności oznacza to, że zmiana gramatury lub formatu bez nowego GTIN utrudnia odróżnienie wariantów w systemach odbiorcy (źródło: Vademecum użytkownika kodów kreskowych GS1 Polska).
SSCC jest unikalnym numerem jednostki logistycznej. Jeżeli system producenta zapisuje, jakie partie wyrobu i w jakich ilościach znajdują się na palecie o danym SSCC, a awizo dostawy (komunikat DESADV w standardzie EANCOM) zawiera ten numer, odbiorca może zlokalizować paletę jednym skanem. Brak powiązania SSCC z partią jest typową luką: paleta zbiorcza z kilkoma partiami, bez zapisu składu, uniemożliwia precyzyjne ograniczenie zakresu wycofania. Warunki dostaw do centrów dystrybucyjnych, w tym okna dostaw i wymagania dotyczące etykietowania palet, opisuje artykuł Transport ciastek do centrów dystrybucyjnych – okna dostaw i wymagania.
W audytach luki w identyfikowalności występują rzadziej w głównym strumieniu produkcji, a częściej w jego odgałęzieniach. Pierwszym z nich jest przerób (rework), czyli ponowne wprowadzenie do procesu wyrobów lub półproduktów, które nie trafiły do sprzedaży. Przerób powinien mieć własny identyfikator, zapisany udział w partii bazowej oraz kontrolę alergenów, ponieważ wprowadza do nowej partii składniki z poprzedniej. Według opracowań klauzula 5.3 standardu BRCGS, dotycząca alergenów, ma status wymagania fundamentalnego, więc przerób nieoznaczony pod względem alergenów jest ryzykiem nie tylko dla identyfikowalności, lecz także dla wyniku audytu.
Odrębnego rozliczenia wymagają także półprodukty płynne i półpłynne, na przykład masy, kremy i polewy przygotowywane w partiach zasilających kilka zleceń. Jedna partia polewy może trafić do kilku partii wyrobu gotowego, a jedna partia wyrobu może zawierać elementy z różnych partii nadzienia, dlatego zapis musi obejmować relację wiele do wielu, a nie tylko relację jeden do jednego.
Rozporządzenie (WE) nr 1935/2004 ustanawia ogólne zasady bezpieczeństwa i obojętności materiałów w kontakcie z żywnością oraz wymaga zapewnienia ich identyfikowalności. Rozporządzenie (WE) nr 2023/2006 określa zasady dobrej praktyki produkcyjnej (GMP) dla tych materiałów, a rozporządzenie (UE) nr 10/2011 – wymagania dla tworzyw sztucznych, w tym deklarację zgodności. W praktyce zakład przechowuje deklaracje zgodności folii i opakowań oraz zapis, z której dostawy pochodziła rolka lub partia użyta w danym zleceniu. Zakres ten obejmuje także wypraski i folie ochronne stosowane w opakowaniach wyrobów kruchych.
Złożoność systemu rośnie wraz z liczbą komponentów. Wyrób składający się z korpusu, nadzienia i polewy wymaga zapisów dla trzech strumieni surowcowych, a nie jednego. Dlatego przy kwalifikacji dostawcy w segmencie producenta ciastek lub producenta wyrobów półcukierniczych sprawdza się, czy system zapisów obejmuje wszystkie strumienie, a nie tylko mąkę i pakowanie.
Typowe luki wykrywane w audytach identyfikowalności:
Bilans masy (kontrola ilościowa) polega na porównaniu ilości surowca wprowadzonego do procesu z ilością wyrobu gotowego, produktów ubocznych, odpadów i przerobu. Rozbieżność większa niż próg przyjęty w procedurze wymaga wyjaśnienia, ponieważ może oznaczać błąd zapisu, stratę nieujętą w dokumentacji albo użycie surowca z partii spoza zapisu. Czas wykonania testu oraz dopuszczalna rozbieżność bilansu są wielkościami ustalanymi wewnętrznie przez zakład; kupiec powinien ocenić, czy zostały zdefiniowane i czy wynik ostatniego testu mieści się w przyjętych kryteriach.
Poniższa sekwencja odpowiada praktyce stosowanej w zakładach żywnościowych i może być dostosowana do rodzaju wyrobu oraz struktury procesu.
Uzupełnieniem jest test prowadzony od partii surowca do wyrobów gotowych i odbiorców. Odpowiada on realnemu zdarzeniu, w którym dostawca zgłasza niezgodność surowca, a zakład musi ustalić, w jakich partiach i w jakich ilościach został on użyty, ile z nich pozostaje w magazynie, a ile zostało wysłane. Test odwrotny ujawnia przede wszystkim luki w zapisach rozchodu surowca z magazynu oraz w rozliczeniu przerobu.
Wynik testu dokumentuje się w raporcie zawierającym zakres, ilości, rozbieżności, wnioski oraz zatwierdzenie przez osobę odpowiedzialną za jakość. Powtarzające się rozbieżności w tej samej fazie procesu wskazują na źródło systemowe, a nie incydentalne, i powinny uruchomić procedurę CAPA wraz z oceną skuteczności wdrożonych działań.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Pojęcia wycofania z rynku (withdrawal) i wycofania od konsumentów (recall) oznaczają różne poziomy działań. Wycofanie z rynku polega na usunięciu produktu z łańcucha dystrybucji, zanim trafi on do konsumenta. Wycofanie od konsumentów jest środkiem dalszym: według art. 19 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 stosuje się je, gdy produkt mógł dotrzeć do konsumentów, a inne środki nie wystarczają. Decyzja o poziomie opiera się na ocenie ryzyka, a ta zależy od rozpoznania zakresu partii, czyli od jakości systemu identyfikowalności.
| Poziom działania | Warunek uruchomienia | Zakres działań | Adresaci komunikacji |
|---|---|---|---|
| Wstrzymanie partii w zakładzie | Odchylenie wykryte przed wysyłką | Blokada partii w systemie magazynowym, ocena, decyzja o zwolnieniu, przerobie lub utylizacji | Dział jakości, produkcja, logistyka |
| Wycofanie z łańcucha dystrybucji | Produkt opuścił zakład, brak dowodu dotarcia do konsumenta | Blokada u odbiorców, odbiór palet, rozliczenie ilości | Odbiorcy handlowi i właściwe organy |
| Wycofanie od konsumentów | Produkt mógł trafić do konsumentów, a inne środki nie wystarczają | Komunikat dla konsumentów, zwrot w punktach sprzedaży | Odbiorcy, organy, konsumenci |
Procedura wycofania obejmuje zwykle powołanie zespołu (jakość, produkcja, logistyka, dział handlowy, osoba kontaktowa dla organów), wstrzymanie partii w systemie magazynowym, określenie zakresu na podstawie zapisów identyfikowalności, powiadomienie odbiorców i organów, odbiór i kwarantannę produktu, rozliczenie ilości, analizę przyczyn źródłowych oraz CAPA. Każdy z tych kroków powinien mieć przypisaną rolę zastępcy, ponieważ zdarzenia nie ograniczają się do godzin pracy działu jakości.
Skuteczność procedury weryfikuje się w ćwiczeniu symulacyjnym, które można połączyć z testem identyfikowalności. Sprawdza się w nim aktualność listy kontaktów u odbiorców, dostępność zapisów poza godzinami pracy, czas ustalenia zakresu oraz kompletność rozliczenia ilości. Wynik ćwiczenia stanowi dowód, który kupiec może uwzględnić w ocenie dostawcy na równi z opisem procedury.
Standard GS1 EDI (EANCOM) obejmuje komunikaty ORDERS (zamówienie), DESADV (awizo dostawy), INVOIC (faktura) oraz RECADV (potwierdzenie odbioru). Z punktu widzenia identyfikowalności szczególne znaczenie ma DESADV, ponieważ opisuje zawartość dostawy w formie odczytywanej maszynowo. Zakres przekazywanych danych, na przykład SSCC, GTIN, kod partii i DMT, ustala się w umowie lub w specyfikacji logistycznej odbiorcy. Gdy dane trafiają do systemu odbiorcy przed fizycznym przyjęciem towaru, rozbieżności wykrywa się na rampie, a nie dopiero w magazynie.
FEFO (first expired, first out) oznacza rozchód według najkrótszej daty, w odróżnieniu od FIFO, w którym rozchód odbywa się w kolejności przyjęcia. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w załączniku X określa format DMT: gdy trwałość nie przekracza trzech miesięcy, podaje się dzień i miesiąc; gdy przekracza trzy miesiące, a nie przekracza osiemnastu – miesiąc i rok; powyżej osiemnastu miesięcy – rok. Dla wyrobów z DMT w formacie miesiąc i rok kod partii jest jedynym parametrem pozwalającym odróżnić dostawy w obrębie jednego miesiąca. Ma to znaczenie dla dokładności rotacji FEFO oraz dla ograniczenia zakresu wycofania do konkretnej dostawy. Treść ma charakter informacyjny; aktualne brzmienie załącznika należy zweryfikować w EUR-Lex.
Zwroty z centrów dystrybucyjnych i reklamacje konsumenckie wymagają identyfikacji partii, aby można je było przypisać do konkretnej produkcji. Skupienie reklamacji dotyczących jednej partii lub jednej linii stanowi sygnał do uruchomienia postępowania wyjaśniającego, zanim zostanie osiągnięty próg wycofania. Zakład może zachowywać próbki referencyjne partii; zasady oraz okres ich przechowywania określa procedura wewnętrzna. Planowanie dostaw i rotację zapasów w kanale hurtowym i sieciowym omawia także wpis Herbatniki dla hurtowni i sieci handlowych – jak zaplanować dostawy.
Przy kwalifikacji dostawcy identyfikowalność ocenia się na podstawie dokumentów i dowodów, a nie samych deklaracji. Zestawienie poniżej może stanowić podstawę listy kontrolnej, uzupełnianej o wymagania własne kupca, wynikające z kategorii wyrobu i polityki jakości sieci.
| Obszar | Dokument lub dowód | Kryterium akceptacji |
|---|---|---|
| Procedura identyfikowalności | Opis procedury, definicja partii | Obejmuje surowce, opakowania, przerób i wysyłki |
| Wynik ostatniego testu | Raport z testu, bilans masy | Wykonany w ostatnich dwunastu miesiącach, rozbieżności wyjaśnione |
| Procedura wycofania | Schemat ról, lista kontaktów, wynik ćwiczenia | Aktualna lista kontaktów, zapis ćwiczenia symulacyjnego |
| Oznakowanie | Specyfikacja kodu partii, DMT i SSCC | Zgodność ze specyfikacją logistyczną odbiorcy |
| Materiały opakowaniowe | Deklaracje zgodności, powiązanie z dostawą | Dostępne dla partii z danego zlecenia |
Umowa dostawy powinna definiować pojęcie partii, obowiązek niezwłocznego powiadomienia o niezgodności, osoby kontaktowe i kanały komunikacji, zasady udostępniania zapisów identyfikowalności na żądanie oraz podział kosztów wycofania. Rozliczenie tych kosztów jest odrębną kwestią od terminów płatności za dostawy, które reguluje ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych; zagadnienie omawia artykuł Terminy płatności w handlu żywnością – co musi wiedzieć dostawca. Przedstawione zagadnienia mają charakter informacyjny i przed zawarciem umowy wymagają konsultacji prawnej.
Warunki handlowe, w tym minimalne wielkości zamówień ustalane indywidualnie, omawia się w ramach współpracy B2B z producentem. Praktyczne kryteria wyboru dostawcy w segmencie herbatników, które można odnieść do innych grup wyrobów, zawiera wpis Jak wybrać producenta herbatników do współpracy B2B?.
Masz pytania? Skontaktuj się z nami!
Identyfikowalność zewnętrzna dotyczy powiązań między przedsiębiorstwami: zakład wie, od kogo otrzymał surowce i materiały (krok wstecz) oraz komu dostarczył wyrób (krok naprzód). Identyfikowalność wewnętrzna łączy partie surowców, półproduktów i przerobu z partiami wyrobu gotowego w obrębie zakładu. Pełny system wymaga obu warstw; brak zapisów wewnętrznych uniemożliwia ustalenie, których partii wyrobu dotyczy niezgodność zgłoszona przez dostawcę surowca.
Według opracowań dotyczących standardu BRCGS test wykonuje się w ustalonej częstotliwości, nie rzadziej niż raz w roku, a jego wyniki są zachowywane. Zakład może przyjąć częstotliwość wyższą, na przykład odrębnie dla każdej linii lub grupy wyrobów, jeżeli wynika to z oceny ryzyka. Kupiec może wymagać wyniku ostatniego testu oraz opisu kryteriów, według których oceniono jego zgodność.
Nie. Wycofanie z rynku może ograniczyć się do łańcucha dystrybucji, jeżeli ustalono, że produkt nie dotarł do konsumentów. Wycofanie od konsumentów jest środkiem dalszym, stosowanym według art. 19 rozporządzenia (WE) nr 178/2002, gdy produkt mógł do nich trafić, a inne środki nie wystarczają. Trafność decyzji zależy od dokładności zakresu partii ustalonego na podstawie zapisów identyfikowalności.
Podstawowy zestaw obejmuje opis procedury identyfikowalności, raport z ostatniego testu wraz z bilansem masy, procedurę wycofania z listą kontaktów i wynikiem ostatniego ćwiczenia, specyfikację oznakowania partii i DMT oraz deklaracje zgodności materiałów opakowaniowych. Dokumenty te są weryfikowane podczas audytu zakładu i porównywane z zapisami produkcyjnymi.
Tak. Według zasad GS1 Polska nowy GTIN przypisuje się, gdy zmienia się zawartość netto, wymiary lub masa brutto opakowania, marka albo cena podana na opakowaniu. Odrębny numer ułatwia odróżnienie wariantów w systemach odbiorcy i w zapisach identyfikowalności, a brak rozróżnienia komplikuje ustalanie zakresu wycofania.
System identyfikowalności ocenia się nie na podstawie opisu procedury, lecz dowodów jej działania: wyniku testu z bilansem masy, kompletności zapisów dla przerobu i opakowań, powiązania SSCC z partią oraz sprawdzonej procedury wycofania. Kupiec ogranicza ryzyko, jeżeli żąda tych dowodów już na etapie kwalifikacji i włącza do umowy definicję partii oraz zasady powiadamiania i udostępniania zapisów.
Zapraszamy do kontaktu w sprawie współpracy z producentem wyrobów cukierniczych z zakładu w Mogielnicy. Dział Handlowy ZPC IGA przygotowuje wycenę B2B i pakiet próbek, a warunki, w tym MOQ, są ustalane indywidualnie. Zapytanie ofertowe można przesłać przez stronę kontakt z działem handlowym.
Technologia produkcji ciastek owsianych, kluczowe surowce, kontrola akrylamidu i alergenów oraz sposób włączania tego wyrobu do asortymentu sieci handlowej.
Zakres, filary i system ocen audytów SMETA oraz amfori BSCI, różnice względem certyfikatu BRCGS i kolejność przygotowania zakładu produkcji żywności do audytu odbiorcy.
Przewodnik dla kupców sieci i właścicieli marek własnych: parametry galaretki i polewy, projekt opakowania, wymagania etykietowe oraz kolejność wdrożenia delicji private label.